Bilinçli Mentalizm
Conscious Mentalism
Tanım
Düşünce, duygu ve niyet gibi saf zihinsel olguların gerçekliğini savunan ve insan davranışının temel belirleyicisinin bu bilinçli zihinsel süreçler olduğunu öne süren teorik yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bireyin akşam yemeğinde salata yerine biftek sipariş etme kararını açıklarken, dış çevresel uyaranlar veya pekiştireçler yerine 'et yemeyi, doymayı ve bu lezzeti deneyimlemeyi bilinçli olarak istemesini' davranışın birincil nedeni olarak ele almak bilinçli mentalizmin pratik bir yansımasıdır.
Derin Analiz
Bilinçli mentalizm, davranışçılığın (behaviorism) epistemolojik reddiyesine karşı konumlanan bir zihin felsefesi ve psikoloji tarihi kökenli bir paradigmadır. John B. Watson ve B.F. Skinner öncülüğündeki radikal davranışçılık, zihinsel durumların gözlemlenemez ve bilimsel olarak incelenemez olduğunu iddia ederken, mentalizm bu yaklaşımı tersine çevirir. İnsan eylemlerinin arkasındaki ana aktörün bilinçli niyetler (intentions) ve içsel arzular olduğunu vurgular. Tarihsel olarak dualist bir temele dayanarak zihnin maddesel olmayan bir varoluşa sahip olduğunu savunsa da, çağdaş bilişsel bilimler bağlamında materyalist bir zemine de evrilebilmiştir. Bu modern varyantlar, zihinsel durumların fiziksel nöral süreçlerden kaynaklandığını kabul eder ancak nedensel etkinliklerini (causal efficacy) yine de zihinsel düzlemde konumlandırır.
Etimoloji
Latince 'conscientia' (bilinç, ortak bilgi) ve 'mentalis' (zihinsel, akılla ilgili) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Eliminativizm (zihinsel durumların varlığını tamamen reddeder), Epifenomenalizm (zihinsel durumların fiziksel sürecin yan ürünü olduğunu ve davranış üzerinde nedensel gücü olmadığını savunur) ve Redüksiyonizm.