Epifenomenalizm
Epiphenomenalism
Tanım
Fiziksel süreçlerin zihinsel durumlar ürettiğini, ancak zihinsel durumların fiziksel dünya üzerinde hiçbir nedensel etkiye sahip olmadığını savunan zihin felsefesi görüşüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte bir danışanın yoğun kaygı nedeniyle kalp çarpıntısı yaşaması durumu, epifenomenalizme göre şöyle açıklanır: Amigdala aktivasyonu ve otonom sinir sistemindeki fiziksel değişimler hem 'korku' adını verdiğimiz zihinsel fenomeni hem de kalp atış hızındaki artışı eş zamanlı veya ardışık olarak üretir. Ancak korku hissinin kendisi kalp atışını hızlandırmaz; zihinsel durum tamamen fiziksel beyin olayının pasif bir gölgesidir.
Derin Analiz
Epifenomenalizm, zihin-beden problemine radikal bir tek yönlü nedensellik perspektifi sunar. Bu ontolojik konuma göre, beyindeki nöronal ateşlemeler ve biyokimyasal reaksiyonlar düşünceleri, duyguları ve öznel bilinç hallerini (kualia) yaratır; fakat bu öznel haller asla maddesel dünyayı ya da bir başka zihinsel durumu etkileyemez. Thomas Henry Huxley'in ünlü lokomotif düdüğü analojisi durumu netleştirir: Buhar trenin hareketinin bir sonucudur ancak trenin hareketini ne hızlandırır ne de yavaşlatır. Bilişsel nörobilim ve nöropsikoloji bağlamında, Libet deneyleri gibi istemli hareketlerin farkındalıktan milisaniyeler önce beyin tarafından başlatıldığını gösteren bulgular, bu felsefi pozisyona ampirik argümanlar sağlamıştır. Yine de, bilinçli deneyimin evrimsel süreçte hiçbir işlevsel avantaja sahip olmadığını (yani tamamen epifenomenal olduğunu) iddia etmesi, biyolojik adaptasyon teorileriyle çeliştiği gerekçesiyle yoğun eleştirilere maruz kalır.
Etimoloji
Yunanca 'epi-' (üstünde, yan sıra) + 'phainomenon' (görünen şey, olgu) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir. Kelime kökeni itibarıyla temel sürecin yanında beliren ikincil, dolaysız nedensel gücü olmayan yan ürünü ifade eder.
Karıştırmayın
Psikofizik etkileşimcilik (zihin ve bedenin birbirini karşılıklı etkilediğini savunur) ve Paralelcilik (zihin ve bedenin hiç etkileşmeden uyum içinde iş gördüğünü öne sürer). Epifenomenalizm bunlardan farklı olarak tek yönlü bir nedensellik trafiği öngörür.