Değerlendirme Boyutu
Appraisal Dimension
Tanım
Bireyin çevreyle etkileşimini değerlendirmesini ve buna uygun bir duygu tepkisi üretmesini sağlayan bilişsel kriterlerin her biri.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksekte cam bir balkonda yürüyen bir mühendisin, boşluğu fark ettiği an zihninde 'Bu durum hedeflerimi tehdit ediyor mu?' (hedef uygunluğu), 'Bunu kontrol edebilir miyim?' (başa çıkma potansiyeli) sorularını saniyeler içinde tartarak kalp atış hızını artırması ve korku duygusunu üretmesi.
Derin Analiz
Değerlendirme boyutları, bilişsel psikoloji ve duygu kuramlarında (özellikle Lazarus ve Scherer gibi teorisyenlerin modellerinde) çevresel uyarıcıların anlık olarak süzüldüğü analitik parametrelerdir. Bu boyutlar; bir olayın hedefe uygunluğunu, uyarıcının yenilik derecesini, hoşluk-nahoşluk değerini ve bireyin başa çıkma kapasitesine (coping potential) ilişkin yargılarını içerir. Amigdala ve prefrontal korteks arasındaki nörondaş etkileşimler, bu boyutların işlenmesinde kritik rol oynar; uyarıcı henüz bilinç düzeyine tam olarak var muyken bile limbik sistem bu boyutlar üzerinden hızlı bir ilkel değerlendirme (primary appraisal) gerçekleştirir.
Etimoloji
Latince 'ad-' [yönelme, -e doğru] + 'appretiare' [fiyat biçmek, değer vermek, değer ölçmek] kökünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Duygu düzenleme (emotion regulation) ile karıştırılır; değerlendirme boyutu duyguyu tetikleyen bilişsel girdi analizi iken, duygu düzenleme üretilen duyguyu modifiye etme sürecidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Değerlendirme
Cognitive Assessment
Öğrenme, bellek, yargılama ve akıl yürütme gibi üst düzey zihinsel işlevlerin sistematik ve standartlaştırılmış yöntemlerle ölçülmesi ve değerlendirilmesi süreci.
Başa Çıkma Potansiyeli
Coping Potential
Bireyin, çevresel talepleri veya kişisel yükümlülükleri başarıyla yönetebilme ihtimaline yönelik Bilişsel değerlendirmesi.