Eylemin Dikkatsel Kontrolü Modeli
Attentional Control Of Action Model
Tanım
Bilişsel süreçlerin ve niyetlerin, çevresel çeldiriciler varlığında hedefe yönelik davranışa nasıl dönüştürüldüğünü açıklayan bilişsel mimari modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir ofis ortamında (telefon çalmaları, konuşan meslektaşlar), bir veri analistinin raporu tamamlama sürecinde dikkatini sadece ekrandaki rakamlara yöneltmesi ve arka plan gürültüsünü bilinçli olarak filtrelemesi bu modelin işleyişini gösterir.
Derin Analiz
Bu model, bilişsel psikoloji ve yürütücü işlevler literatüründe, niyetlerin eyleme aktarılmasındaki seçici dikkat mekanizmalarını inceler. Özellikle Julian Kuhl'un eylem kontrolü teorisiyle entegre biçimde çalışan bu yaklaşım, çalışma belleği ile üstbilişsel denetim arasındaki etkileşimi merkeze alır. Bireyin içsel hedeflerini koruması ve dışsal uyarıcıların otomatik motor yanıtlarını baskılaması prefrontal korteksin modülasyonu altında gerçekleşir. Bilgi işlemleme kuramları çerçevesinde, dikkat kaynaklarının dağılımı ve çeldirici inhibisyonu, karmaşık görevlerin yerine getirilmesindeki başarıyı doğrudan belirler.
Etimoloji
Latince 'attentio' (yönelmek, odaklanmak) ve 'controllum' (karşı liste/denetim) ile Fransızca 'action' (eylem) ve Latince 'modellus' (küçük ölçü, örüntü) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sürdürülebilir dikkat (sustained attention) ile sıklıkla karıştırılır; sürdürülebilir dikkat uyanıklığın zaman içindeki devamlılığını ifade ederken, eylemin dikkatsel kontrolü model odaklı ve amaca yönelik çeldirici eliminasyonunu kapsar.