Kontrast Etkisi
Contrast Effect
Tanım
İki uyaranın aynı anda veya art arda sunulması durumunda, aralarındaki farkın olduğundan daha yoğun veya baskın algılanması eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir mağazada bin liralık bir paltoyu inceleyen bir müşteriye, hemen ardından üç yüz liralık bir kazak gösterildiğinde, kazak gözüne son derece ucuz ve cazip görünür. Halbuki kazağın fiyatı tek başına değerlendirildiğinde o kadar da ekonomik olmayabilir; buradaki algısal ucuzluk hissi tamamen kontrast etkisinin bir ürünüdür.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve psikofizikte kontrast etkisi, duyusal sistemlerin mutlak değerlerden ziyade göreceli değişimlere odaklanma prensibiyle çalışmasından kaynaklanır. Nöral düzeyde, retina ve kortikal düzeydeki yanal inhibisyon (lateral inhibition) mekanizmaları bu algısal sapmanın temelini oluşturur; aktif bir nöron, komşu nöronların aktivitesini baskılayarak kontrastı keskinleştirir. Psikofizikte Weber-Fechner yasası bağlamında değerlendirilen bu olgu, sadece duyusal algıda (renk, ses, ağırlık) değil, aynı zamanda sosyal bilişte de (örneğin ortalama bir adayın, son derece zayıf bir başka adaydan sonra mülakata girmesiyle devleşmesi) karar verme mekanizmalarını kökten manipüle eder.
Etimoloji
Latince 'contra-' (karşı, zıt) ve 'stare' (durmak, dikilmek) fiillerinden türetilen 'contrastus' kelimesinden köken alır; algısal zıtlaşmayı ifade eder.
Karıştırmayın
Asimilasyon etkisi (assimilation effect); kontrast etkisinin tam tersi olarak, uyaranların birbirine benzer şekilde algılanmasına yol açan süreçtir.