Kontrafaktik
Counterfactual
Tanım
Gerçekleşmemiş geçmiş olayları veya durumları temel alarak 'Eğer şöyle olmasaydı, böyle olurdu' biçiminde alternatif senaryolar kurma zihinsel süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Önemli bir iş mülakatından elenen bir adayın, 'Eğer sabah erkenden yola çıkıp trafiğe kalmasaydım, mülakata zamanında yetişir ve işi alabilirdim' şeklinde düşünerek alternatif bir geçmiş kurgulaması ve bu simülasyon üzerinden gelecekteki davranışlarını planlaması.
Derin Analiz
Kontrafaktik düşünce, bilişsel psikoloji ve karar verme teorisinde bireylerin geçmişteki eylemlerinin sonuçlarını değiştirmek üzere alternatif zihinsel simülasyonlar üretmesini ifade eder. Genellikle iki yönde incelenir: 'Yükseltici' (upward) kontrafaktikler, daha iyi bir sonuç elde edilebileceğine odaklanarak pişmanlık veya geleceğe yönelik stratejik motivasyon doğururken; 'Alçaltıcı' (downward) kontrafaktikler, durumun daha kötü olabileceğini vurgulayarak rahatlama veya mevcut durumdan memnuniyet hissi sağlar. Ön lob (prefrontal cortex) ve yürütücü işlevler, geçmişin inhibisyonunu ve soyut olasılıkların hesaplanmasını koordine ederek bu simülasyonların oluşturulmasında merkezi bir rol oynar.
Etimoloji
Latince 'contra' (karşı, zıt) ve 'factum' (gerçekleşmiş olay, olgu) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Hindsight bias (Geriye dönük yanılgı) ile karıştırılabilir; geriye dönük yanılgı bir olayın sonucunu 'zaten biliyormuş gibi' hissetmeyi ifade ederken, kontrafaktik düşünce sonucun kendisini bilfiil değiştirmeye yönelik zihinsel alternatifler üretmektir.