Eylem Eğilimi
Action Tendency
Tanım
Belirli bir duygu durumuna eşlik eden, o duygunun doğasına uygun araçsal veya ifade edici davranışları gerçekleştirme yönündeki içsel dürtü.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir sokakta aniden karşısına bir köpek çıkan bir bireyin yaşadığı yoğun korku anında, omurilik ve amigdala eksenli hızlı değerlendirme sonucu bacak kaslarına kan pompalanması ve 'kaçma' yönünde güçlü bir eylem eğilimi belirmesi. Bireyin mantıklı düşünüp olduğu yerde sakince durması eylem eğiliminin varlığını ortadan kaldırmaz, yalnızca üst düzey bilişsel kontrolün bu dürtüyü baskıladığını gösterir.
Derin Analiz
Eylem eğilimi, duygusal deneyimlerin somut davranışsal çıktılarına köprü kuran motivasyonel bir bileşendir. Evrimsel psikoloji perspektifinden bakıldığında, bu eğilimler hayatta kalmayı optimize eden adaptif tepki kalıplarıdır. Örneğin, korku duygusu fizyolojik olarak organizmayı kaçmaya veya saklanmaya hazırlayan bir otonom sinir sistemi aktivasyonu (sempatik sistem dominansı) yaratırken, psikolojik düzeyde kaçış odaklı bir eylem eğilimi doğurur. Ancak bu durum, davranışın mutlaka ve deterministik bir şekilde gerçekleştirileceği anlamına gelmez; yüksek düzeyde prefrontal korteks kontrolü ve bilişsel esneklik, bu ilkel dürtünün inhibe edilmesine veya farklı bir kanalca yönlendirilmesine olanak tanır. Dolayısıyla eylem eğilimi, motor çıktının kendisi değil, motor programın nöral ve motivasyonel öncülüdür.
Etimoloji
Latince 'actio' (yapma, eylem, hareket) sözcüğü ile Orta İngilizce 'tenden' (yönelmek, eğilim göstermek) fiilinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Eylem hazırlığı (action readiness) ile sıklıkla karıştırılır; eylem hazırlığı daha genel bir mobilizasyon halini kapsarken, eylem eğilimi belirli bir duyguya özgü spesifik davranışsal yönelimi işaret eder.