Bilişsel Başa Çıkma
Cognitive Coping
Tanım
Bireyin stresli bir olay veya durumla başa çıkmak için zihinsel aktiviteleri ve stratejileri kullanma süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
İş yerinde beklenmedik bir projeyle ve dar bir teslim tarihiyle karşılaşan bir bireyin, panik yapmak yerine 'Bu durum bana yeni beceriler kazandırmak için bir fırsattır' şeklinde düşünerek durumu yeniden çerçevelemesi ve adımları zihninde planlaması.
Derin Analiz
Bilişsel başa çıkma, Lazarus ve Folkman'ın İşlemsel Stres ve Başa Çıkma Modeli'nin merkezinde yer alan ikincil değerlendirme (secondary appraisal) süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Bireyin çevresel talepleri ve bu talepleri karşılamak için mevcut içsel ve dışsal kaynaklarını zihinsel süzgeçten geçirmesini kapsar. Mekanizma, prefrontal korteksin yürütücü işlevleri (working memory, cognitive flexibility) aracılığıyla yürütülür; bu sayede durum yeniden çerçevelenebilir veya duygusal yük minimize edilebilir. Stratejiler adaptif (örn. olumlu yeniden değerlendirme, perspektife koyma) ve maladaptif (örn. felaketleştirme, ruminasyon, bilişsel kaçınma) olmak üzere iki ana eksende incelenir ve psikopatolojinin gelişimi ile sürdürülmesinde kritik birer moderatör rolü oynar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Davranışsal başa çıkma (behavioral coping) ile sıklıkla karıştırılır; davranışsal başa çıkma doğrudan fiziksel eylem veya dışsal müdahaleleri içerirken, bilişsel başa çıkma tamamen içsel, zihinsel ve meta-bilişsel süreçlerle sınırlıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
İkincil Değerlendirme
İkincil Değerlendirme
Secondary Appraisal
Bireyin, birincil değerlendirme sonucunda stresli veya tehdit edici olarak algıladığı bir çevresel durumla başa çıkma kaynaklarını ve kapasitesini değerlendirdiği zihinsel süreç.
İncele
Rüminasyon
Rüminasyon
Rumination
Aynı stresli, olumsuz veya travmatik düşünce temalarının zihinde aşırı ve tekrarlayıcı biçimde, işlevselliği bozacak derecede döndürülmesi süreci.
İncele