Felaketleştirme
Awfulize
Tanım
Olayların veya kararların olumsuz sonuçlarını aşırı derecede abartma ve her durumun en kötü senaryoyla sonuçlanacağını varsayma eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir sunum öncesinde hafif bir ses kısıklığı yaşayan bir çalışanın, 'Kesinlikle sesimi kaybedeceğim, toplantı mahvolacak, işten atılacağım ve evimi geçindiremeyip sokakta kalacağım' şeklinde zincirleme bir varsayımla mantıksız bir felaket senaryosu üretmesi ve bu yüzden işe gitmekten vazgeçmesi.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve Albert Ellis'in Rasyonel Duygucu Davranışçı Terapisi (REBT) çerçevesinde felaketleştirme, bireyin belirsizlik veya stres barındıran durumları orantısız biçimde felaket olarak algılamasını ifade eden birbiriyle bağlantılı bilişsel çarpıtmalar kümesidir. Aaron Beck'in bilişsel modeli de bu kavramı otomatize olmuş olumsuz düşünce kalıpları arasında ele alır. Nörobiyolojik düzeyde, bu eğilim prefrontal korteksin amigdala üzerindeki regülasyon kapasitesinin baskılanmasıyla ve tehdit algısının kronik olarak aktive olmasıyla ilişkilendirilir. Birey, potansiyel bir zararı gerçek bir tehlike olarak kodlar ve bu durum, anksiyete düzeylerini patolojik sınırlara taşıyan kaçınma davranışlarını tetikler.
Etimoloji
İngilizce 'catastrophe' (felaket, yıkım - Grekçe katastrophē [aşağı dönme, altüst olma, *kata-* [aşağı] + *strephein* [döndürmek]]) kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kaygı bozukluğu ile karıştırılabilir; ancak kaygı genel bir uyarılmışlık haliyken felaketleştirme, spesifik bir bilişsel çarpıtma mekanizmasıdır. Aşırı genelleme (overgeneralization) ile de sıkça karıştırılır; aşırı genellemede tek bir olaydan kalıcı kural çıkarılırken, felaketleştirme doğrudan en kötü olası sonuca odaklanır.