İrrasyonel İnanç
İrrational Belief
Tanım
Nesnel ve çelişkili kanıtlara rağmen ısrarla sürdürülen, mantıksız, hatalı veya çarpıtılmış düşünce kalıbı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir üniversite öğrencisinin sınavdan düşük bir not aldığında, 'Eğer bu dersten geçemezsem hayatım biter, kesinlikle başarısız ve değersiz bir insanım' şeklinde nesnel gerçeklikle bağdaşmayan mutlakiyetçi bir inanca kapılması ve bu düşünceye karşı deliller sunulmasına rağmen inancından vazgeçmemesi.
Derin Analiz
Albert Ellis'in Akılcı Duygusal Davranışçı Terapi (REBT) modelinin merkezinde yer alan irrasyonel inançlar, bireylerin olayları ve durumları gerçekçi olmayan, dogmatik ve mutlakiyetçi bir biçimde ('meli/malı' şeklinde) değerlendirmesinden kaynaklanır. Bilişsel düzeyde esneklikten yoksun olan bu inançlar; kişinin işlevselliğini bozan aşırı duygusal tepkilere, adaptatif olmayan davranışlara ve kronik psikolojik sıkıntılara zemin hazırlar. Ampatize edilemeyen bu katı bilişsel yapılar, mantıksal ampirik kanıtlarla çürütülebilir olmalarına rağmen dirençlidir.
Etimoloji
Latince 'in-' (olumsuzluk ekinden) + 'rationalis' (akla uygun, mantıksal) sözcüklerinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bilişsel Çarpıtma ile sıklıkla karıştırılır; bilişsel çarpıtma daha çok anlık bilgi işleme hatalarını (örneğin aşırı genelleme, zihin okuma) kapsarken, irrasyonel inanç bu hataların üzerine kurulu daha kökleşmiş, felsefi ve dogmatik değer yargılarını ifade eder.