İrrasyonel
İrrational
Tanım
Mantıksal tutarlılıktan, sağlam muhakemeden veya nesnel gerçeklikten yoksun olma durumu; akıldışılık.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, hafif bir baş ağrısının mutlaka ölümcül bir beyin tümörüne işaret ettiğine dair hiçbir nesnel kanıt olmamasına rağmen inatla inanmak ve bu inanç nedeniyle yoğun panik yaşamak irrasyonel bir düşünce kalıbına örnektir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve klinik psikolojide irrasyonellik, bireyin elindeki kanıtlarla çelişen, işlevsel olmayan ve adaptif kapasitesini düşüren inanç veya davranış kalıplarını ifade eder. Albert Ellis'in Akılcı Duygulanımcı Davranışçı Terapisi'nde (REBT), bu kavram genellikle 'mutlakçı' veya 'zorunluluk' bildiren (meli/malı) bilişsel çarpıtmalarla ilişkilendirilir. Nörobiyolojik açıdan, prefrontal korteksin üst düzey yönetici işlevlerinin (planlama, mantıksal analiz), limbik sistemin (özellikle amigdalanın) yoğun duygusal tetiklemeleri karşısında baskılanması veya devre dışı kalması sonucu ortaya çıkar.
Etimoloji
Latince kökenli 'in-' (olumsuzluk ekİ, -değil) ve 'rationalis' (akla, mantığa dayanan; 'ratio' [hesap, akıl] kelimesinden türetilmiştir) sözcüklerinin birleşiminden türemiştir.
Karıştırmayın
Amentia veya psikoz gibi 'akıl hastalığı' veya gerçeklikle bağın tamamen kopması durumlarıyla karıştırılır; oysa irrasyonellik tam bir gerçeklik kaybından ziyade, mevcut verilere dayalı mantık yürütme süreçlerindeki sistematik hataları ve önyargıları kapsar.