Dehşet

Fright

Tanım

Ani, somut ve ezici bir tehlike karşısında ortaya çıkan, titreme ve gözlerin irileşmesi gibi belirgin fizyolojik tepkilerle karakterize ani duygusal reaksiyon.

Örnek Vaka / Uygulama

Yürüyüş yaparken orman yolunda karşılarına ani bir şekilde dev bir bozayı çıkan bir doğa gezgininin, ayının kükremesiyle birlikte aniden donakalması, gözlerinin refleksif olarak irileşmesi, bacaklarında titreme başlaması ve düşünme süreçlerinin aniden refleksif bir hayatta kalma odağına indirgenmesi dehşet reaksiyonunun klinik tablosunu oluşturur.

Derin Analiz

Dehşet, standart korku (fear) veya kaygı (anxiety) durumlarından zamansal ve mekânsal boyutta ayrışır. Korku genellikle tehdidin varlığına dair bir öngörü veya bilişsel değerlendirme içerirken; dehşet, bireyin başa çıkma kapasitesini aniden aşan, kaçınılmaz ve acil bir fiziksel tehlike anındaki akut şok tepkisidir. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç amigdalanın hızlı bir şekilde hipotalamusu ve sempatik-adrenal medüller sistemi (SAM ekseni) tetiklemesiyle devreye girer. HPA ekseninin (Hipotalamik-Pitüiter-Adrenal aks) kronik salınımından ziyade, katekolaminlerin (adrenalin ve noradrenalin) ani bir patlama şeklinde salgılanması söz konusudur. Bu durum, organizmayı milisaniyeler içinde savaş, kaç ya da donakal (fight, flight, or freeze) üçgeninde konumlandırarak motor korteks ve otonom sinir sistemini maksimum düzeyde aktive eder.

Etimoloji

Eski İngilizce 'fripu' veya 'fryhtu' (korku, dehşet) kelimesinden evrilmiştir; Proto-Cermenik kökteki '*ferhtaz*' (korkan, ürkmüş) sözcüğüne dayanır.

Karıştırmayın

Korku (fear) ve kaygı (anxiety) ile sıklıkla karıştırılır. Korku daha çok bilişsel olarak işlenen ve kaçınma davranışı sağlayan bir süreçken; kaygı gelecekteki belirsiz tehditlere yöneliktir. Dehşet ise hazırlıksız yakalanılan, ani, ezici ve somut bir şok anını ifade eder.

Keşfetmeye Devam Edin

Korku

Fear

Yaklaşan ya da mevcut, somut bir tehdidin algılanmasıyla tetiklenen; hayatta kalmayı sağlamak üzere fizyolojik alarm sistemlerini devreye sokan temel ve şiddetli bir duygudur.

İncele

Kaygı

Anxiety

Gelecekteki belirsiz veya yayılan bir tehdit beklentisiyle ortaya çıkan, bilişsel endişe ile somatik gerilim belirtilerinin eşlik ettiği geleceğe yönelik duygu durumu.

İncele

Amigdala

Amygdala

Temporal lobun derinlerinde yer alan, limbik sistemin kritik bir bileşeni olup duygusal işleme, tehdit algısı ve korku koşullanmasında merkezi rol oynayan badem şeklindeki nükleer kompleks.

İncele