Kademeleme Tekniği
Laddering
Tanım
Görüşmelerde sistematik 'neden?' sorgulamalarıyla bireylerin tercihlerini, değerlerini ve karmaşık bilişsel yapılarını ortaya çıkaran bir bilgi edinme tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir pazar araştırmasında, tüketicinin organik gıda satın alma motivasyonunu inceleyen bir araştırmacı kademeleme tekniğini kullanır. Araştırmacı sorar: 'Neden organik gıda tercih ediyorsunuz?' Katılımcı: 'Çünkü içinde kimyasal yok.' Araştırmacı derinleştirir: 'Kimyasal olmaması sizin için neden önemli?' Katılımcı: 'Sağlığımı korumak için.' Son merdiven sorusu: 'Sağlığınızı korumak sizin için neyi ifade eder?' Katılımcı: 'Aileme uzun yıllar boyunca bakabilmeyi ve huzurlu bir yaşam sürmeyi.' Bu süreç, basit bir ürün tercihini derin bir yaşam değerine bağlar.
Derin Analiz
Nitel araştırma metodolojisinde ve bilişsel psikolojide kademeleme, katılımcının yüzeydeki tutum ve davranışları ile bunların altında yatan soyut kişisel yapıları, amaçları ve değerleri arasında köprü kurmayı hedefler. Teknik, George Kelly'nin Kişisel Yapı Kuramı'na (Personal Construct Theory) dayanır. Sorgulama süreci, katılımcının belirli bir seçimi veya tercihi gerekçelendirmesini zorlayan ardışık 'Bu sizin için neden önemli?' sorularıyla ilerler. Bu dikey derinleşme, bireyin bilişsel haritasındaki hiyerarşik ilişkileri gözler önüne sererken, sınırlı mülakat süresinde en yüksek verimin alınmasını sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'ladder' (merdiven) kökünden türetilmiş olup, bir süreç veya sorgulama sırasında basamak basamak yukarı veya aşağı ilerlemeyi ifade eden metodolojik bir terimdir.
Karıştırmayın
Yarı yapılandırılmış mülakat ve odak grup tartışmaları ile karıştırılır; temel fark, kademelemenin rastgele soru sormak yerine belirli bir hiyerarşik amaca hizmet eden kuralcı bir sorgulama basamakları zinciri izlemesidir.