Uyarılma Kuramı
Arousal Theory
Tanım
Fiziksel çevrenin ve karşılanmayan psikolojik ya da fizyolojik gereksinimlerin yarattığı stresin, bireyin uyarılma düzeyini doğrudan etkilediğini savunan kuram.
Örnek Vaka / Uygulama
Günlük işe gidiş saatinde aşırı kalabalık bir metro vagonunda seyahat eden bir bireyin, kişisel alanının ihlal edilmesi ve yoğun gürültüye maruz kalması sonucunda kalp atış hızının artması, sinirlilik hissetmesi ve bilişsel odaklanma becerisinin düşmesi uyarılma kuramı ile açıklanır.
Derin Analiz
Uyarılma kuramı, bireyin çevresel uyarıcılara maruz kalma düzeyi ile fizyolojik ve psikolojik aktivasyon derecesi arasındaki ilişkiyi inceler. Kalabalıklaşma, gürültü, trafik sıkışıklığı gibi olumsuz çevresel koşullar kişisel alanı daraltarak sempatik sinir sistemini aktive eder ve uyarılma seviyesini artırır. Bu durum, homeostatik dengenin bozulmasına ve stres tepkilerinin ortaya çıkmasına neden olur. Bilişsel ve çevresel psikoloji bağlamında, bireylerin optimum bir uyarılma düzeyini koruma eğiliminde olduğu ve bu düzeyin hem altındaki hem de üstündeki durumların performans ile duygu durumunu olumsuz etkilediği varsayılır.
Etimoloji
İngilizce 'arouse' (uyandırmak, harekete geçirmek) fiilinden türetilmiştir; kökeni Eski Norsça 'ørsauka' (kalkmak, hareketlenmek) kelimesine dayanmaktadır.
Karıştırmayın
Aktivasyon kuramı (genellikle duyguların fizyolojik kökenine odaklanır) ve stres kuramları (genellikle stresörün kendisine odaklanırken uyarılma kuramı çevresel uyarıcılara verilen fizyolojik tepki spektrumunu ele alır).