Yapı Ve İşlevin Çift Yönlülüğü
Bidirectionality Of Structure And Function
Tanım
Bir organizmanın fiziksel yapısı ile bu yapıdan doğan işlev arasındaki karşılıklı ve dinamik etkileşim süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Erken çocukluk döneminde zenginleştirilmiş bir dil ortamına maruz kalan bir bebekte, işitsel uyarımların (işlev) beynin temporal korteksindeki sinaptik bağlantı yoğunluğunu ve gri madde hacmini (yapı) artırması; bu gelişen yapısal kapasitenin ise çocuğun daha karmaşık dilsel beceriler edinmesini sağlaması.
Derin Analiz
Gelişimsel psikobiyoloji ve epigenetik çerçevesinde ele alınan bu kavram, genetik determinizmin indirgemeci yaklaşımını reddeder. Geleneksel tek yönlü görüşün aksine, sadece genlerin yapıyı, yapının da işlevi belirlediği dogmatik bir hiyerarşi yoktur. Nöronal plastisite ve deneyime dayalı sinaptik budanma süreçleri, işlevsel aktivitenin (örneğin çevresel uyarımlarla tetiklenen elektriksel ateşlemelerin) bizzat sinirsel yapının fiziksel mimarisini yeniden biçimlendirdiğini kanıtlar. Organizma, genetik kodun pasif bir okuyucusu değil; genler, hücreler, organlar, davranışlar ve kültür düzeyleri arasında kesintisiz bir geri besleme döngüsü yürüten aktif bir sistemdir.
Etimoloji
Latince 'bis' [iki kez] + 'directus' [doğrultulmuş] bileşiminden türetilen yönlülük kavramı ile Latince 'structura' [yapı, inşa] ve 'functio' [yerine getirme, icra] kelimelerinin birleşimi.
Karıştırmayın
Genetik determinizm ile karıştırılır; ancak determinizm gelişimi tek yönlü olarak genetik koda bağlarken, çift yönlülük çevre-deneyim eksenli geri besleme döngülerini merkeze alır.