Hızlı Eşleme
Fast Mapping
Tanım
Küçük çocukların, yeni duydukları bir kelimeyi sadece bir veya iki kez maruz kalma sonrasında zihinsel sözlüklerine hızla kaydetme ve anlamlandırma becerisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Üç yaşındaki Defne'ye annesi masal okurken ilk kez 'tukan' kuşunun resmini gösterir ve 'Bak, bu bir tukan' der. Ortamda daha önce bildiği kedi ve köpek gibi hayvanlar varken, 'tukan' kelimesini daha önce hiç görmediği bu yeni kuş görseliyle eşleştirir ve birkaç saat sonra sorulduğunda o kuşu doğru gösterir.
Derin Analiz
Hızlı eşleme, dil edinim süreçlerinde bilişsel bir kestirme yol olarak işlev görür. Çocuklar, halihazırda bildikleri nesneler ile yeni karşılaştıkları yabancı bir nesne/kavram arasında bağ kurarak dışlama (mutual exclusivity) varsayımıyla yeni kelimeyi hızla kavrar. Bu süreç, bellek sistemlerinin özellikle çalışan bellek (working memory) ve epizodik kodlama mekanizmalarının erken çocukluk dönemindeki esnekliğini gösterir. Nörobiyolojik düzeyde, temporal ve frontal loblar arasındaki sinaptik ağların hızla aktive olmasıyla gerçekleşir; ancak bu ilk 'eşleme' geçicidir ve kalıcı uzun süreli bellek entegrasyonu için tekrara ihtiyaç duyar.
Etimoloji
İngilizce 'fast' (hızlı, çabuk) ve 'mapping' (haritalandırma, eşleme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; gelişimsel psikolinguistikte ilk kez 1978 yılında Susan E. Carey ve Elsa Bartlett tarafından literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Yavaş eşleme (slow mapping) ve kelime dağarcığı patlaması (vocabulary spurt) ile karıştırılır; yavaş eşleme bu kelimenin anlamının derinleşmesini ve bağlamsal olarak zenginleşmesini sağlayan uzun vadeli süreci ifade ederken, hızlı eşleme ilk temastaki ani kodlamadır.