Karşılıklı Dışlama Varsayımı
Mutual Exclusivity Assumption
Tanım
Çocukların, bir nesnenin yalnızca tek bir kategori etiketine sahip olduğu varsayımıyla, yeni bir etiket duyduklarında bunu bildikleri nesnenin tamamı yerine henüz bilmedikleri bir parçasına veya özelliğine atfetme eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
İki yaşında bir çocuğun önünde bir elma ve daha önce hiç görmediği garip şekilli bir aparat durmaktadır. Annesi ona 'Bana tiveri ver' dediğinde, çocuk elmanın adını bildiği için 'tiver' kelimesinin elmayı değil, o yabancı nesneyi temsil ettiğini anlar ve yeni sözcüğü hızla o nesneyle eşleştirir.
Derin Analiz
Dil edinim sürecinde bilişsel yükü azaltan ve sözcük dağarcığı patlamasını (vocabulary spurt) hızlandıran doğuştancı bir buluşsal yöntemdir (heuristics). Çocuk, halihazırda 'köpek' olarak etiketlediği bir hayvan için yabancı bir terim duyduğunda, karşılıklı dışlama varsayımı sayesinde bu yeni kelimenin köpeğin tamamına değil, örneğin 'tasma' veya 'kuyruk' gibi spesifik bir kısmına ait olduğunu çıkarır. Bu mekanizma, referens belirsizliğini ortadan kaldırarak hızlı eşleme (fast mapping) sürecine doğrudan hizmet eder.
Etimoloji
Latince 'mutuus' (karşılıklı, ortaklaşa) ve 'exclusivus' (dışlayan, hariç tutan) köklerinden türetilmiş olup, bilişsel bilimlerde kategorik dışlayıcılığı ifade eder.
Karıştırmayın
Tüm nesne varsayımı (whole object assumption) ile sıklıkla karıştırılır; tüm nesne varsayımı yeni bir etiket duyulduğunda bunun nesnenin parçasına değil tamamına atfedileceğini varsayarken, karşılıklı dışlama halihazırda bilinen etiketlerin çakışmasını engeller.