Kesişen Disparite
Crossed Disparity
Tanım
Fikse edilen noktanın önünde yer alan nesnelerin, her iki retinada da horopterin içinde ve foveanın temporal yönüne düşmesiyle oluşan binoküler retinotopik eşitsizlik durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilgisayar ekranına odaklanmış halde çalışırken, klavyenin tuşlarına basmak için parmaklarınızı ekran ile gözleriniz arasına getirdiğinizde, parmaklarınız fiksasyon noktasının (ekranın) önünde kalır. Bu esnada parmaklarınızda oluşan çift görme (fizyolojik diplopi) ve derinlik hissi, kesişen disparitenin somatik ve görsel bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Stereopsi ve derinlik algısının temel mekanizmalarından biridir. İnsan gözleri arasındaki yaklaşık 6 cm'lik anatomik mesafe (interpupiller mesafe), dış dünyadan alınan görsel girdilerin iki retinada hafifçe farklı açılarla, yani disparit bir şekilde projeksiyon yapmasına neden olur. Kesişen disparite durumunda, gözlerin bakış hattı (fiksasyon noktası) gözlemciye daha uzak bir nesnedeyken, bu noktanın önünde (gözlemciye daha yakın) bulunan bir uyaran her iki retinanın da temporal bölgelerine düşer. Bu durum, beyindeki primer görsel kortekste (V1) ve dorsal akış boyunca işlenerek nesnenin uzayda 'yakında' ve 'fiksasyon noktasının önünde' konumlandığı yönünde stereoskopik bir derinlik algısı üretir. Adını, sol gözün retinaprosedürünün sağ görsel alanı, sağ gözünkinin ise sol görsel alanı işlemesi için optik sinirlerin kiazmada çaprazlanma doğasından alır.
Etimoloji
İngilizce 'cross' (kesişmek, çaprazlanmak) fiilinden türetilen 'crossed' sıfatı ile Latince 'disparitas' (eşitsizlik, farklılık) kökünden gelen 'disparity' kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Kesişmeyen disparite (uncrossed disparity), fiksasyon noktasının gerisinde kalan nesnelerin oluşturduğu disparite türüdür; kesişen disparite nesnenin önde olduğunu bildirirken, kesişmeyen disparite nesnenin arkada olduğunu kodlar.