Yatay-dikey Yanılsaması
Horizontal–vertical İllusion
Tanım
Fiziksel olarak birebir aynı uzunluğa sahip olmalarına rağmen dikey çizgilerin yatay çizgilerden daha uzun algılanması biçimindeki optik ve bilişsel yanılsamadır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bireye, uzunlukları milimetrik olarak tamamen eşit olan artı (+) şeklinde iki çizgi gösterilir. Çizgilerden biri dikey, diğeri yatay konumlandırılmıştır. Birey, yatay çizginin dikey çizgiden belirgin şekilde kısa olduğunu iddia eder; ancak cetvelle ölçüm yapıldığında her iki çizginin de tam olarak 10 santimetre olduğu deneysel olarak kanıtlanır.
Derin Analiz
Yatay-dikey yanılsaması, görsel sistemin üç boyutlu alanı iki boyutlu düzlemde yorumlarken kullandığı derinlik ipuçlarının bir yan etkisidir. İnsan retinaya düşen uyarıcıları işlerken dikey ekseni, yerçekimi ve uzamsal derinlik perspektifi nedeniyle genellikle daha uzak veya daha büyük olarak kodlama eğilimindedir. Özellikle 'T' harfi örneğinde görüldüğü üzere, dikey çizgi, yatay çizginin ortasını ikiye böldüğünde, beyin yatay çizgiyi bölünmüş iki parça olarak ayrı ayrı değerlendirirken dikey çizgiyi tek ve kesintisiz bir bütün olarak algılar. Bu durum, retinadaki fotoreseptörlerin dağılımı ve erken görsel korteksteki (V1 ve V2) yönelim seçici nöronların kodlama asimetrileriyle doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'horizontis' (ufuk, çevredeki düzlem) ve 'verticalis' (tepeye veya dik açıyla durana ait) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; görsel algıdaki geometrik manipülasyonları tanımlamak için kullanılır.
Karıştırmayın
Ponzo yanılsaması ve Müller-Lyer yanılsaması ile karıştırılır; ancak bu yanılsamalardan farkı, arka plan ipuçlarına veya açısal ok uçlarına değil, tamamen dikey ve yatay eksenlerin retinadaki konumlandırma ve bölümlenme farkına dayanmasıdır.