Anafora
Anaphora
Tanım
Metin içindeki yinelemeleri önlemek amacıyla, daha önce geçen bir ifadeye (öncüle) gönderme yapmak için zamir veya benzeri dilbilgisel unsurların kullanılması.
Örnek Vaka / Uygulama
'Ayşe arabasını park etti ve eve girdi' cümle dizisinde, 'kendi' veya 'onun' zamirlerinin eksikliği ya da 'arabasını' kelimesindeki iyelik eki, ilk cümldeki özneye geri gönderim yaparak anaforik bir bağ kurar. Bilişsel bir deneyde, katılımcılara 'Ahmet eve geldi, yemeğini yedi ve hemen uyudu' cümlesi okunurken 'yemeğini' kelimesindeki iyelik zamirinin öncülü olan 'Ahmet' ile ne kadar sürede eşleştirildiği göz takip cihazlarıyla (eye-tracking) ölçülür.
Derin Analiz
Dilbilim, psikodilbilim ve bilişsel bilimlerin kesişim kümesinde yer alan anafora, insan zihninin çalışma bellek (working memory) kapasitesi ve metinsel tutarlılığı (cohesion) nasıl kurduğunun incelenmesinde kritik bir rol oynar. Üretken dilbilgisinde sentaktik bağlama kurallarıyla denetlenirken, psikodilbilgisel süreçlerde okuyucunun ya da dinleyicinin uzun süreli bellekteki öncül öğeyi (antecedent) ne kadar hızlı aktive ettiğini ölçen anlık okuma zamanı deneyleriyle incelenir. Karmaşık anaforik yapılar, beyindeki broca alanı ve sol inferior frontal girus gibi sentaktik işleme bölgelerinin yanı sıra, söylem bağlamını takip eden sağ hemisfer ağlarının koordineli çalışmasını gerektirir.
Etimoloji
Antik Yunanca 'ana-' (yukarıya, geriye doğru) ve 'phora' (taşıma, getirme) köklerinin birleşiminden türetilmiştir; kelime anlamı olarak 'geriye taşıma' demektir.
Karıştırmayın
Katafora (cataphora) ile sıklıkla karıştırılır; kataforada geriye değil, cümlenin ilerisinde gelecek bir ifadeye önceden gönderme yapılır (Örn: 'O eve geldiğinde, Ahmet çok yorgundu').