Anlambirim
Morpheme
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
'Gözlükçüler' sözcüğü bilişsel olarak üç anlambirimden oluşur: kök olan 'göz', isimden isim yapan yapım eki '-lük' ve çokluk eki '-ler'. Zihin bu karmaşık yapıyı saniyenin kesirleri süresinde bu alt birimlere ayrıştırarak işler.
Derin Analiz
Biçimbirim veya anlambirim, bilişsel dilbilim ve psikodilbilim bağlamında insan zihninin sözcük dağarcığı (lexicon) organizasyonunun temelini oluşturur. Üretici dilbilgisinde, anlambirimler 'bağımsız' (free) ve 'bağımlı' (bound) olmak üzere ikiye ayrılır. Bağımsız morfemler tek başlarına bir sözcük oluşturabilirken (örn. ev, kitap), bağımlı morfemler ancak başka bir morfemle birleşerek anlam kazanır (örn. çoğul ekleri, yapım ekleri). Bilişsel işlemleme sırasında beyin, kelimeleri bütünsel olarak değil, bu en küçük anlambirimlerine ayrıştırarak (parsing) anlamsal belleğe erişim sağlar.
Etimoloji
Fransızca 'morphème', Yunanca 'morphē' (şekil, biçim) sözcüğünden türetilmiş olup, dilbilimde yapısal birim anlamını kazanmıştır.
Karıştırmayın
Sesbirim (phoneme) ile sıkça karıştırılır; sesbirim anlam taşımaz, yalnızca dili ayırt edici en küçük ses birimidir (örn. /k/ ve /t/ sesleri). Anlambirim ise doğrudan anlam taşır.