Cinsiyet Şeması
Gender Schema
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Beş yaşındaki bir çocuğun, mutfakta yemek yapan bir erkek gördüğünde bunu zihinsel şemasıyla çeliştiği için anlamlandırmakta zorlanması veya 'Erkekler yemek yapmaz, onlar sadece çalışır' diyerek durumu kendi cinsiyet şemasına uydurmaya çalışması bu kavramın somut bir yansımasıdır.
Derin Analiz
Bilişsel gelişim ve sosyal öğrenme kuramlarının kesişim kümesinde yer alan cinsiyet şeması teorisi (Sandra Bem tarafından formüle edilmiştir), bireylerin kültürel olarak belirlenmiş cinsiyet normlarını erken yaşlardan itibaren nasıl içselleştirdiğini inceler. Bu şemalar, geleneksel erkek ve kadın rollerine ilişkin kalıp yargıların birer bilişsel filtresi olarak işlev görür. Çevresel uyarıcılar bu şemalar süzgecinden geçerek işlenir; şemaya uyumlu bilgiler hızla hafızaya kaydedilirken, uyumsuz olanlar ya göz ardı edilir ya da çarpıtılarak şemaya uydurulur. Nörobiyolojik düzeyde, prefrontal korteksteki kategorizasyon süreçleri ve bellek ağları bu şemaların depolanmasında ve geri çağrılmasında rol oynar.
Etimoloji
İngilizce 'gender' (cinsiyet, Latincede 'genus' [tür, soy] kökünden türemiştir) ve Yunanca 'skhema' (biçim, şekil, kalıp) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Cinsiyet kimliği (gender identity) ile sıklıkla karıştırılır. Cinsiyet kimliği kişinin kendini hangi cinsiyete ait hissettiği öznel deneyimiyken, cinsiyet şeması bu kimliği ve genel olarak cinsiyet olgusunu anlamlandırmada kullanılan bilişsel bilgi yapılarıdır.