Dilbilimsel Tipoloji
Linguistic Typology
Tanım
Dillerin tarihi kökenlerine veya coğrafi dağılımlarına bakılmaksızın, yapısal ve biçimsel özelliklerine göre sınıflandırılması ve incelenmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Dünya üzerindeki dillerin incelenmesi sırasında, Türkçe gibi sondan eklemeli (agglutinative) dillerin morfolojik yapısı ile İngilizce gibi analitik (bükünlü) dillerin söz dizimi kurallarının karşılaştırılarak kategorize edilmesi.
Derin Analiz
Dilbilimsel tipoloji, insan dilinin bilişsel ve evrensel sınırlarını haritalandıran ampirik bir alt disiplindir. Tarihsel karşılaştırmalı dil bilimin aksine, dillerin genetik akrabalığını (örneğin Hint-Avrupa ailesi) incelemek yerine, fonolojik, morfolojik ve sözdizimsel parametrelerdeki ortak yönleri ve varyasyonları inceler. Joseph Greenberg'in evrensel dilbilgisi ve söz dizimi sıralamaları (örn. Özne-Nesne-Yüklem dizilimi) üzerine yaptığı çalışmalar, bilişsel süreçlerin dilsel çıktıları nasıl biçimlendirdiğini istatistiksel ve yapısal olarak ortaya koymuştur. Bilişsel bilimler açısından tipoloji, insan beyninin sembolik sistemleri organize etme kapasitesindeki evrensel kısıtlılıkları ve esneklikleri anlamak için kritik veriler sunar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Tarihsel dil bilimi (genetik dil bilimi) ile karıştırılır; tarihsel dil bilimi dillerin köken birliğini ve ses değişim yasalarını incelerken, tipoloji yapısal ortaklıkları ve sınıflandırmaları inceler.