HSM
HSM
Tanım
Bireylerin ikna edici mesajları işlerken iki farklı yolu (sezgisel veya sistematik) kullanabileceğini öngören ikna ve tutum değişimi modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir tüketicinin, hakkında hiçbir şey bilmediği bir teknolojik ürünü satın alırken, ürünün teknik özelliklerini incelemek yerine sadece 'en çok satanlar' etiketine bakarak karar vermesi sezgisel işlemeye; tüm rakip ürünlerin işlemci hızlarını, batarya ömürlerini ve bağımsız test sonuçlarını karşılaştırarak karar vermesi ise sistematik işlemeye örnek oluşturur.
Derin Analiz
Shelly Chaiken tarafından geliştirilen Sezgisel-Sistematik Model (HSM), sosyal psikoloji ve bilişsel bilimlerde insan bilgi işleme süreçlerini açıklayan çift süreçli (dual-process) teorilerden biridir. Model, bireylerin bir mesajın geçerliliğini değerlendirirken ya minimum çaba gerektiren sezgisel ipuçlarına (örneğin kaynağın uzmanlığı veya uzunluğu) güvendiğini ya da argümanların kalitesini derinlemesine incelediği sistematik bir bilişsel sürece girdiğini savunur. 'Yeterlilik ilkesi' (sufficiency principle) gereği, bireyler arzu ettikleri güven düzeyine ulaşana kadar çaba harcarlar; bu bağlamda sezgisel işleme bilişsel ekonomiyi sağlarken, sistematik işleme yüksek motivasyon ve kapasite gerektirir.
Etimoloji
İngilizce 'Heuristic-Systematic Model' ifadesinin kısaltmasıdır; 'heuristic' (Antik Yunanca 'heuriskein' [bulmak, keşfetmek]) ve 'systematic' (Latince 'systema' [düzenli bütün]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Petty ve Cacioppo'nun Elolüsyonel Olasılık Modeli (Elaboration Likelihood Model - ELM) ile sıklıkla karıştırılır; ELM merkezi ve periferik yollara odaklanırken, HSM sezgisel ve sistematik süreçlerin eş zamanlı (eş-güdümlü) olarak birlikte çalışabileceğini öngörür.