İlişkisel Zincir Teorisi
Associative-chain Theory
Tanım
Karmaşık davranışların ve dilsel edimlerin, basit uyarıcı-tepki bağlantılarının ardışık kombinasyonlarıyla oluştuğunu savunan öğrenme ve davranışçılık teorisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir çocuğun ayakkabı bağlamayı öğrenmesi sürecinde, birinci basamak olan 'bağcıkları çaprazlayıp çekme' hareketi (R1), ikinci basamak olan 'fiyonk yapma' adımı için hem bir tepki hem de yeni uyarıcı (S2) işlevi görür; nihai pekiştireç ise ayakkabının bağlanmasıdır.
Derin Analiz
Klasik ve edimsel koşullandırma ilkelerine dayanan bu teori, her bir davranışsal bileşenin bir sonraki için hem bir tepki hem de yeni bir uyarıcı işlevi gördüğünü öne sürer. Davranışsal zincirleme (behavioral chaining) mekanizmasıyla işleyen bu süreç, özellikle uyarıcı-tepki (S-R) psikolojisinin mikro düzeydeki atomistik yaklaşımını makro düzeye taşır. Bireyin ardışık eylemleri nasıl kazandığını açıklarken, her halkanın bir önceki pekiştireçle sağlandığını ve sonraki basamağın ayırt edici uyarıcısı haline geldiğini varsayar. Bilişsel devrim sonrasında dil ve üst düzey zihinsel süreçleri açıklama yetersizliği nedeniyle eleştirilse de, motor beceri edinimi ve davranış modifikasyonu protokollerinin temelini oluşturmaya devam etmektedir.
Etimoloji
Latince 'associare' (birleştirmek, bağlamak) kökünden türetilen 'associative' ile Orta İngilizce 'chayne' (zincir) ve Yunanca 'theoria' (inceleme, bakış açısı) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Edimsel koşullandırma (operant conditioning) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici fark, edimsel koşullandırma tekil bir davranışın sıklığını incelerken, ilişki zincir teorisinin çoklu davranışların ardışık ve bağımlı bir dizi halinde nasıl organize edildiğini açıklamasıdır.