İronik Zihinsel Kontrol (İronic Mental Control)

İstenmeyen düşünceleri bastırma girişiminin, tam aksine bu düşüncelerin bilinçte beklenmedik derecede yüksek bir farkındalıkla belirmesi olgusu.

Daniel M. Wegner'in İroni Süreci Teorisi (Ironic Process Theory) çerçevesinde ele alınan bu olgu, zihnin aynı anda iki farklı mekanizma ile çalıştığını gösterir: Bilinçli işletici süreç (operator) ve bilinçdışı izleme süreci (monitor). Birey belirli bir düşünceyi bastırmaya çalışırken, işletici süreç hedef düşünceye alternatifler ararken, izleme süreci arka planda sürekli olarak bastırılmaya çalışılan düşüncenin varlığını tarar. Bu durum, aranan şeyin zihinde taranması zorunluluğundan ötürü, yasaklanan düşüncenin erişilebilirliğini paradoksal biçimde artırır ve özellikle bilişsel yükün yüksek olduğu stresli durumlarda ironik bir geri tepme (rebound effect) yaratır.

İngilizce 'ironic' (antik Yunanca eirōneia [gizli anlam, alay] kökünden) + 'mental' (Latince mens [zihin] kökünden) + 'control' (Fransızca contrerôle [karşı kayıt] kelimesinden).

Romatizma etkisiyle karıştırılan 'beyaz ayı' (white bear) problemi ile aynı temele dayanır; ancak buradaki temel fark, bastırma eyleminin bizzat izleme mekanizmasını tetikleyerek bilişsel bir paradoks yaratmasıdır.

İstenmeyen düşünceleri bastırma girişiminin, tam aksine bu düşüncelerin bilinçte beklenmedik derecede yüksek bir farkındalıkla belirmesi olgusu.

İngilizce 'ironic' (antik Yunanca eirōneia [gizli anlam, alay] kökünden) + 'mental' (Latince mens [zihin] kökünden) + 'control' (Fransızca contrerôle [karşı kayıt] kelimesinden).

İronik Zihinsel Kontrol

İronic Mental Control

Tanım

Örnek Vaka / Uygulama

Derin Analiz

Etimoloji

Karıştırmayın

Keşfetmeye Devam Edin

Bilişsel Yük