İstenmeyen İlaç Reaksiyonu
ADR
Tanım
Bir ilacın, normal dozlarda kullanıldığında dahi ortaya çıkan, istenmeyen, zararlı ve potansiyel olarak ölümcül olabilen klinik yanıtıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Major depresif bozukluk tanısıyla yeni bir monoamin oksidaz inhibitörü (MAOI) tedavisine başlayan bir hastanın, diyetine dikkat etmeyerek olgunlaştırılmış peynir tüketmesi sonucunda ani ve şiddetli bir hipertansif kriz geçirmesi, tipik bir ilaç-besin etkileşimi kaynaklı istenmeyen ilaç reaksiyonudur.
Derin Analiz
İstenmeyen İlaç Reaksiyonları (ADR), farmakoloji ve klinik psikofarmakolojide, ilaçların hedeflenen terapötik etkilerinin dışındaki toksik veya beklenmeyen patofizyolojik sonuçlarını ifade eder. Bu reaksiyonlar genetik olarak belirlenmiş bireysel aşırı duyarlılıklar (idiyosinkratik reaksiyonlar) yoluyla ortaya çıkabileceği gibi, polifarmasi bağlamında diğer reçeteli/reçetesiz ilaçlar veya besin etkileşimleriyle de tetiklenebilir (örneğin, monoamin oksidaz inhibitörlerinin tyramin içeren gıdalarla etkileşimi). Klasik 'yan etki' (side effect) kavramından temel farkı; yan etkilerin genellikle öngörülebilir ve farmakodinamik profilin kaçınılmaz bir sonucu olması, ADR'nin ise çoğunlukla beklenmeyen, negatif ve zararlı bir nitelik taşımasıdır. Klinik pratikte psikotrop ilaçların yönetimi sırasında hastaların tedaviye uyumunu (adherence) doğrudan tehdit eden en büyük faktörlerden biridir.
Etimoloji
Latince 'adversus' (karşı, ters, zararlı) + Fransızca 'drogue' (ilaç) köklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yan etki (side effect) ile sıkça karıştırılır; yan etkiler genellikle ilacın öngörülen farmakolojik etkisinin ikincil ve sıklıkla hafif/beklenen sonuçlarıyken, ADR doğrudan zararlı, negatif ve genellikle beklenmeyen bir tıbbi olaydır.