İyatrojenik
İatrogenic
Tanım
Bir sağlık profesyonelinin tutumu, tanı yöntemleri veya reçete ettiği tedaviler sonucunda hastada bilmeden ortaya çıkan veya şiddetlenen patolojik durum.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik bel ağrısı şikayetiyle kliniğe başvuran bir hastaya, hekimin aşırı derecede alarma geçiren bir üslupla 'Omurganız adeta saatli bombaya benziyor, asla ağır kaldırmamalısınız' demesi sonucunda hastanın hareket korkusu (kinesiyofobi) geliştirmesi ve ağrılarının psikolojik olarak kronikleşmesi iatrojenik bir durumdur.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve tıp etiğinde, tedavi edici müdahalenin kendisinin zararlı bir ajan haline gelmesi durumunu ifade eder. Bu olgu yalnızca farmakolojik yan etkilerle sınırlı kalmaz; klinisyenin yanlış yönlendirici telkinleri, hastada patolojik bir anksiyete yaratabilecek yanlış tanı açıklamaları veya terapistin bilinçsiz önyargıları nedeniyle hastanın semptomlarının pekiştirilmesini de kapsar. Örneğin, telkine yatkın bir bireyde terapistin yönlendirici soruları yoluyla sahte anılar üretilmesi (false memory) iatrogenik bir süreçtir. Psikiyatride, doktor kontrolünde reçete edilen analjeziklerin veya anksiyolitiklerin bağımlılığa evrilmesi de bu kapsama girer.
Etimoloji
Karıştırmayın
Komorbidite (eş tanı) ile karıştırılabilir; ancak komorbidite, birincil duruma eşlik eden bağımsız ikincil rahatsızlıkları tanımlarken, iatrogenisite doğrudan dışsal bir tıbbi veya terapötik müdahalenin tetiklediği bir durumu ifade eder.