Kodon
Codon
Tanım
Bir DNA veya haberci RNA (mRNA) molekülündeki, protein sentezi sırasında belirli bir amino asidi veya başlama/durdurma sinyalini kodlayan ardışık üç nükleotitten oluşan birim.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik genetikte, kalıtsal hastalıkların moleküler temelini açıklamak için kodon düzeyinde mutasyonlar haritalandırılır. Örneğin, BRCA1 genindeki onuncu ekzonda yer alan 630 numaralı kodonda meydana gelen tek bir baz değişimi (nokta mutasyonu), hatalı bir amino asit dizilimine ve nihayetinde meme kanseri yatkınlığına yol açabilir.
Derin Analiz
Kodonlar, genetik bilginin nükleik asit dilinden protein diline çevrilmesindeki temel şifreleme üniteleridir. Genetik kod, adenin (A), timin/urasil (T/U), guanin (G) ve sitozin (C) bazlarının üçlü kombinasyonları (triplet) şeklinde organize olur. 4 bazın 3'lü kombinasyonları matematiksel olarak 64 farklı kodon üretir. Bu kodonların büyük kısmı 20 standart amino asidi kodlarken, AUG genellikle 'başlama' (start) kodonu olarak işlev görür; UAA, UAG ve UGA ise protein zincirinin sonlandığını bildiren 'durdurma' (stop) kodonlarıdır. Genetik kodun 'dejenere' (redundant) olması, yani birden fazla kodonun aynı amino asidi kodlayabilmesi, organizmayı nokta mutasyonlarının yıkıcı etkilerine karşı koruyan evrimsel bir tampon mekanizma sağlar.
Etimoloji
Fransızca 'codon' (1960'larda moleküler biyolog Sydney Brenner tarafından türetilmiştir; Latince 'codex' [yasa kitabı, el yazması] sözcüğünden türetilen 'code' [kod] ile kimyadaki '-on' son ekinin birleşimi).
Karıştırmayın
Antikodon ile karıştırılır; antikodon tRNA molekülü üzerinde bulunur ve mRNA'daki kodon ile baz eşleşmesi yaparak doğru amino asidin proteine eklenmesini sağlar.