Kuluçka Parazitliği
Brood Parasitism
Tanım
Bir hayvanın kendi yumurtalarını başka bir türün veya bireyin yuvasına bırakarak, yavrularının bakımını ve beslenmesini konakçı ebeveynlere yıkması evrimsel stratejisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Guguk kuşlarının (Cuculidae) dişileri, saz kamışçısının yuvasını gözler ve konakçı kuş yuvada yokken kendi yumurtasını bırakır, hatta konakçının yumurtalarından birini yok eder. Yumurtadan ilk çıkan guguk yavrusu, körpe refleksleriyle konakçının diğer yumurtalarını veya yavrularını sırtına alarak yuvadan dışarı iter. Saz kamışçısı ebeveynler, kendi yavrularının katili olan bu devasa yavruyu beslemek için aralıksız böcek taşımaya devam eder.
Derin Analiz
Biyolojik psikoloji, etoloji ve evrimsel ekoloji ekseninde kuluçka parazitliği, maliyet-fayda analizi ve ebeveyn yatırım teorisinin (parental investment theory) en çarpıcı doğada gözlenen örneklerinden biridir. Parazit tür, yuva yapma, kuluçkaya yatma ve yavruları besleme gibi yüksek oranda metabolik ve zamansal enerji gerektiren ebeveynsel maliyetlerden kaçınır. Bu enerji tasarrufu, parazit bireyin daha sık yumurtlamasına olanak tanır. Konakçı yuvasına bırakılan yumurtaların mimari veya desen olarak konakçının yumurtalarına mimikal (benzerlik) göstermesi gerekebilir. Yavru parazit yumurtadan genellikle daha erken çıkar ve agresif dilenme (begging) davranışları, yüksek sesli vokalleşmeler sergileyerek konakçı ebeveynlerin bakım refleksini manipüle eder. Nörobiyolojik olarak konakçının beyin ödül devreleri, parazit yavrunun abartılı uyarıcıları tarafından gasp edilir; bu durum konakçının kendi genetik aktarımını feda etmesi pahasına yabancı bir yavruyu beslemesiyle sonuçlanır.
Etimoloji
İngilizce 'brood' (kuluçka, yuvadaki yavrular) ve Yunanca 'parasitos' (parazitos: sofrada başkasının hesabına yiyen, asalak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kleptoparazitizm ile karıştırılabilir; kleptoparazitizm başkasının halihazırda avladığı besini çalmak anlamına gelirken, kuluçka parazitliği doğrudan üreme emeğinin ve ebeveynsel bakımın sömürülmesini kapsar.