Öz-kategorizasyon Teorisi

Self-categorization Theory

Tanım

Bireylerin kendi öz-kavramlarını ait oldukları sosyal gruplarla hizalayan ve grup kalıp yargılarını kendi benliklerine uyarlamalarını açıklayan bilişsel süreçler teorisidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Yüksek riskli bir dağcılık kulübünün üyeleri, zorlu bir tırmanış sırasında karşılaştıkları tehlikeli bir durumda kendi bireysel korkularını ve acemiliklerini bastırarak 'deneyimli dağcilar' grubunun kolektif karakteristiğini benimserler. Kulüp liderinin direktiflerine anında uyum sağlamaları ve grubun ortak cesaret kalıp yargısını kendi davranışlarına yansıtarak riskli hamleler yapmaları öz-kategorizasyon sürecinin tipik bir örneğidir.

Derin Analiz

John C. Turner ve meslektaşları tarafından geliştirilen Öz-Kategorizasyon Teorisi, Sosyal Kimlik Teorisi'nin (Social Identity Theory) makro düzeydeki grup dinamiklerini mikro düzeydeki bilişsel mekanizmalarla temellendirmek amacıyla ortaya atılmıştır. Teori, bireylerin sosyal algı süreçlerinde kendilerini ve başkalarını belirli kategorilere nasıl yerleştirdiğini inceler. Bilişsel olarak, bireyler 'ben' (kişisel kimlik) ile 'biz' (sosyal kimlik) arasında esnek bir geçişkenliğe sahiptir. Bir grup üyeliği belirginleştiğinde (salience), birey kendini tekil bir birey olarak değil, o grubun prototipik bir temsilcisi olarak algılamaya başlar. Bu süreç, 'depersonalizasyon' (kişisizlikten arınma) olarak adlandırılır; burada birey benliğini yok saymaz, aksine kendi kimliğini grubun norm, değer ve kalıp yargılarıyla eşitler. Nörobiyolojik ve bilişsel düzeyde bu durum, beyindeki şema ağlarının sosyal bağlamın taleplerine göre in-group (iç grup) ve out-group (dış grup) ikiliği yaratacak şekilde esnek bir biçimde yeniden yapılanmasını gerektirir.

Etimoloji

İngilizce 'self' [öz/kendi] + Fransızca 'catégorisation' [kategoriye ayırma, sınıflandırma, Yunanca 'katēgoria' (suçlama, ifade) kökünden] + İngilizce 'theory' [teori, Yunanca 'theōria' (gözlemleme, inceleme)] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Sosyal Kimlik Teorisi (Social Identity Theory) ile sıklıkla karıştırılır. Sosyal Kimlik Teorisi gruplar arası ilişkileri, statü mücadelelerini ve gruplar arası önyargının motivasyonel temellerini açıklarken; Öz-Kategorizasyon Teorisi bu sürecin altında yatan bilişsel sınıflandırma mekanizmalarını ve benliğin prototipik dönüşümünü inceler.

Keşfetmeye Devam Edin

Ütopyacılık

Utopianism

Rasyonel ve ahlaki ilkeler temelinde kusursuz bir toplumsal düzen kurma olasılığına duyulan inanç ve insan doğasının gerçekçi olmayan bir vizyonuna dayandığı düşünülen her türlü idealist yaklaşım.

İncele

Sosyal Mesafe

Social Distance

Bir bireyin veya grubun, farklı sosyal, etnik veya kültürel arka plana sahip diğer bireylerden ya da gruplardan psikolojik olarak ayrı kalma ve mesafe koyma derecesidir.

İncele

Ayrıntılandırma İhtimali Modeli

Elaboration-likelihood Model (ELM)

Tutum değişiminin, bireyin bir mesaja gösterdiği bilişsel çaba ve ayrıntılandırma düzeyine bağlı olarak merkezî ve çevresel olmak üzere iki farklı yoldan gerçekleştiğini savunan ikna teorisidir.

İncele

İklim

Climate

Belirli bir coğrafi bölgede uzun vadeli gözlemlenen meteorolojik koşulların bütünü ve çevresel psikolojide bireylerin aidiyet hissettiği atmosfer.

İncele

Ana Sayfaya Dön Rastgele Keşfet

Öz-kategorizasyon Teorisi

Self-categorization Theory

Tanım

Bireylerin kendi öz-kavramlarını ait oldukları sosyal gruplarla hizalayan ve grup kalıp yargılarını kendi benliklerine uyarlamalarını açıklayan bilişsel süreçler teorisidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Yüksek riskli bir dağcılık kulübünün üyeleri, zorlu bir tırmanış sırasında karşılaştıkları tehlikeli bir durumda kendi bireysel korkularını ve acemiliklerini bastırarak 'deneyimli dağcilar' grubunun kolektif karakteristiğini benimserler. Kulüp liderinin direktiflerine anında uyum sağlamaları ve grubun ortak cesaret kalıp yargısını kendi davranışlarına yansıtarak riskli hamleler yapmaları öz-kategorizasyon sürecinin tipik bir örneğidir.

Derin Analiz

Etimoloji

Karıştırmayın

Keşfetmeye Devam Edin

Ütopyacılık

Utopianism

İncele

Sosyal Mesafe

Social Distance

Bir bireyin veya grubun, farklı sosyal, etnik veya kültürel arka plana sahip diğer bireylerden ya da gruplardan psikolojik olarak ayrı kalma ve mesafe koyma derecesidir.

İncele

Ayrıntılandırma İhtimali Modeli

Elaboration-likelihood Model (ELM)

İncele

İklim

Climate

Belirli bir coğrafi bölgede uzun vadeli gözlemlenen meteorolojik koşulların bütünü ve çevresel psikolojide bireylerin aidiyet hissettiği atmosfer.

İncele

Ana Sayfaya Dön Rastgele Keşfet