Öz-standartlar Modeli
Self-standards Model
Tanım
Tutarsız davranışsal sonuçların etkilerinin, bireysel bir standarda veya normatif bir standarda göre değerlendirilmesine bağlı olarak değiştiğini savunan bilişsel çelişki teorisi versiyonudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yalan söylememesiyle tanınan bir akademisyenin etiğe aykırı bir veri manipülasyonu yapması, kişisel standartlarıyla çatıştığı için yüksek düzeyde öz-yargılama ve çelişki üretir. Aynı eylemi normatif standartların (örneğin 'herkes bunu yapıyor' düşüncesi) hâkim olduğu bir ortamda yapan bir başka birey ise durumu rasyonelleştirerek daha düşük çelişki yaşar.
Derin Analiz
Öz-standartlar modeli, Jeff Stone ve Joel Cooper tarafından bilişsel çelişki literatüründeki benlik saygısı temelli bulgu farklılıklarını uzlaştırmak amacıyla geliştirilmiştir. Klasik çelişki teorisinden farklı olarak, çelişkinin ortaya çıkmasında ve hissedilen rahatsızlığın niteliğinde bireyin kendini hangi referans çerçevesiyle değerlendirdiğini merkeze alır. Bireyler davranışlarını kendi kişisel standartlarıyla karşılaştırdıklarında ortaya çıkan bilişsel çelişki deneyimi, toplumsal veya normatif standartlarla kıyaslandıklarında verdiğimiz tepkilerden niteliksel olarak farklılaşır. Bu model; 'new-look' teorisi, öz-tutarlılık perspektifi ve öz-olumlama teorisini entegre eden çatı bir yaklaşım sunar.
Etimoloji
İngilizce 'self' (öz, benlik) ve 'standard' (ölçüt, standart) kelimelerinin birleşiminden oluşan terim, Latince 'standardum' (ölçü birimi) köküne dayanır.
Karıştırmayın
Öz-olumlama teorisi (self-affirmation theory) ile sıklıkla karıştırılır; ancak öz-olumlama genel benlik bütünlüğünün korunmasına odaklanırken, öz-standartlar modeli değerlendirme yapılan referans standardının (kişisel vs. normatif) niteliğine odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çelişki
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
İncele
Öz-olumlama Teorisi
Öz-olumlama Teorisi
Self-affirmation Theory
Bireylerin kendilerini uyumlu, ahlaki, yetkin ve istikrarlı olarak görme motivasyonunu koruma çabasını ve bu öz-algı tehdit edildiğinde yaşanan psikolojik rahatsızlığı başka alanlardaki olumlu yönleri vurgulayarak azaltma eğilimini inceleyen sosyal psikolojik kuram.
İncele