Öz-tutarlılık Perspektifi
Self-consistency Perspective
Tanım
Bilişsel çelişkinin, bireyin kendi benlik algısıyla çelişen tutum veya davranışlar sergilediğinde ortaya çıktığını ve yalnızca bu öz-çelişkinin çözülmesiyle azaltılabileceğini savunan kuramsal yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Çevreyi koruma konusunda son derece hassas olduğunu düşünen (yüksek öz-değer imajı) bir akademisyenin, acelesi olduğu için plastik atıklarını geri dönüşüme atmadan doğrudan çöpe atması. Bu durum, bireyin 'ben bilinçli bir çevreciyim' benlik algısı ile 'çevreyi kirleten bir eylem yaptım' gerçeği arasında sert bir öz-tutarsızlık yaratır.
Derin Analiz
Elliot Aronson tarafından bilişsel çelişki teorisine getirilen bu perspektif, Festinger'in orijinal formülasyonundan farklı olarak çelişkinin kaynağını mantıksal uyumsuzluktan ziyade benlik kavramına dayandırır. Kurama göre, insan rasyonel bir varlıktan ziyade kendini yetkin, dürüst ve tutarlı biri olarak görmek isteyen öz-değer odaklı bir varlıktır. Bireyin kendi benlik imajına yüklediği olumlu atıflarla (ben iyiyim, ahlaklıyım, zekiyim) sergilediği çelişkili eylemler çatıştığında psikolojik rahatsızlık (çelişki) üretilir. Benlik-olumlama teorisinin aksine, bu perspektifte rahatsızlık hissi ancak ve ancak doğrudan o öz-tutarsızlığın giderilmesiyle ortadan kalkabilir; dolaylı olarak başka bir alandaki erdemi hatırlamak (benlik olumlama) çelişkiyi dindirmez.
Etimoloji
İngilizce 'self' (öz, benlik) ve 'consistency' (tutarlılık, uyum) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; kökeni Latince 'consistere' (bir arada durmak, sağlam durmak) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Benlik-olumlama teorisi (Self-affirmation theory). Aradaki temel fark; öz-olumlamada çelişki, benliğin farklı ve bağımsız bir yönü övülerek hafifletilebilirken, öz-tutarlılık perspektifinde sadece çelişkinin doğrudan odağındaki benlik algısının onarılması veya davranışın değiştirilmesi gereklidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çelişki
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
İncele
Öz-değer
Öz-değer
Self-esteem / Self-worth
🔹 1. (self-esteem): Bireyin benlik kavramını oluşturan nitelikleri ne derece olumlu algıladığına ve kendi öz-değerine dair yaptığı öznel değerlendirmeye dayanır. 🔹 2. (self-worth): Bireyin kendisini değerli, yetkin, saygıya ve ilgiye layık bir insan olarak değerlendirmesi.
İncele