Öz-değer
Self-esteem / Self-worth
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (self-esteem): Klinik pratiğinde, akademik veya mesleki anlamda dışsal olarak son derece başarılı olmasına rağmen sürekli bir 'sahtekarlık sendromu' ve yetersizlik hissi bildiren bir danışanın, aldığı övgüleri içselleştiremeyip sadece başarısızlıklarına odaklanması öz-değer kırılganlığının tipik bir örneğidir. 🔹 2. (self-worth): Klinik pratikte, iş yerinde aldığı ilk eleştiride dünyanın sonu gelmiş gibi hisseden ve tüm profesyonel kimliğini sorgulayan bir danışanın, temeldeki öz-değer eksikliğini fark etmesi ve performansını kimliğinden ayırmayı öğrenmesi.
Derin Analiz
🔹 1. (self-esteem):
Öz-değer, bilişsel psikoloji ve klinik psikopatolojide bireyin mental sağlığının temel yapı taşlarından biridir. Kişinin fiziksel öz-imgesi, başarı ve yetkinlik algısı, içsel değer sistemleri ile bu değerlere uygun yaşama kapasitesi arasındaki uyumdan beslenir. Nörobiyolojik düzeyde, öz-değerin korunması ve yüksekliği, prefrontal korteks ile limbik sistem arasındaki regülasyon kapasitesi ve sosyal dışlanma ya da kabul süreçlerinde devreye giren dopaminerjik ödül mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Kronik düşük öz-değer, DSM-5 tanı kriterlerinde majör depresif bozukluğun ve çeşitli anksiyete spektrumlu rahatsızlıkların hem eşlik eden bir belirtisi hem de predispozan (yatkınlık yaratan) bir faktörü olarak karşımıza çıkar.
🔹 2. (self-worth):
Öz-değer, bireyin dışsal başarılarından veya sosyal onayından bağımsız olarak, varoluşsal düzeyde kendine biçtiği içsel kıymettir. Bilişsel ve duygusal bileşenleri içeren bu yapı, kişinin kendini kabul etme derecesi ve öz-saygısı ile doğrudan korelasyon gösterir. Psikolojik sağlamlığın ve duygusal regülasyonun merkezinde yer alır; bu durum, kişinin yaşamın stres faktörleriyle başa çıkma kapasitesini ve kişilerarası ilişkilerdeki sınır koyma becerisini doğrudan belirler. Koşullu öz-değer, başarı veya onay gibi dışsal etkenlere bağımlıyken; koulsuz öz-değer, bireyin hatıra, hata ve sınırlılıklarıyla birlikte kendini insan olarak tam ve değerli hissetmesi temeline dayanır.
Etimoloji
🔹 1. (self-esteem):
İngilizce 'self' [kendi, ben] ve Eski İngilizce 'estēman' [değer biçmek, kıymet vermek; Latince 'aestimare' kökenli] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (self-worth):
İngilizce 'self' (kendi, benlik) ve kökeni Eski İngilizceye dayanan 'weorð' (değer, kıymet, layıklık) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (self-esteem):
Benlik kavramı (self-concept) ile sıklıkla karıştırılır. Benlik kavramı bireyin kendisini tanıması ve nesnel özelliklerini tanımlaması iken (örn: 'boyum uzun, analitik düşünürüm'), öz-değer bu özelliklere atfedilen duygusal ve değerlendirici değerdir ('ve bu durumdan gurur duyuyorum veya utanç duyuyorum').
🔹 2. (self-worth):
Öz-saygı (self-esteem) genellikle belirli alanlardaki yeterliliklere ve başarıara (performans odaklı) dayanırken, öz-değer (self-worth) bireyin varoluşsal değerini ve bu başarılardan bağımsız olarak saygıya layık olduğunu ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Öz-şefkat
Öz-şefkat
Self-compassion
Kişinin kendi yetersizlikleri, başarısızlıkları ve acıları karşısında yargılayıcı bir tutum takınmak yerine, kendisine anlayış, nezaket ve şefkatle yaklaşma kapasitesidir.
İncele