Yaşla Farklılaşmama Hipotezi
Age Dedifferentiation Hypothesis
Tanım
İlerleyen yaşla birlikte bilişsel yetenekler ve beyin işlevleri arasındaki yapısal ve işlevsel farklılıkların azalarak daha homojen ve daha az özelleşmiş bir yapıya dönüştüğünü savunan bilişsel yaşlanma modelidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi yaşındaki bir bireyde sözel bellek testleri ile mekansal görselleştirme testleri arasında zayıf bir korelasyon görülürken; yetmiş beş yaşındaki bir bireyde bu iki farklı bilişsel alanın performans skorları neredeyse tek bir genel faktör altında toplanacak kadar yüksek bir korelasyon sergiler.
Derin Analiz
Bilişsel ve nöropsikolojik literatürde bu hipotez, yaşlı yetişkinlerde genç bireylere kıyasla bilişsel test performansları arasındaki korelasyonların arttığını ve bilişsel yetenekleri (örneğin akıcı zeka, bellek, algısal hız) ayırt eden faktör yapısının yaşla birlikte zayıfladığını öne sürer. Nöral düzeyde ise bu durum, kortikal işlevlerin özgüllüğünü kaybetmesi (neural dedifferentiation) ve beyin bölgelerinin görev sırasında daha dağınık ve az seçici aktivasyon sergilemesi ile ilişkilendirilir. Ön-frontal lob başta olmak üzere ak madde bütünlüğünün bozulması ve nörotransmiter sistemlerindeki genel gerilemeler bu sürecin altyapısını hazırlar.
Etimoloji
İngilizce 'age' (yaş), Latince 'de-' (uzaklaşma, tersine çevirme) ve 'differentiation' (farklılaşma, özelleşme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel Bilişsel Gerileme Modeli (general cognitive decline) ile karıştırılır; genel gerileme tüm becerilerde mutlak bir düşüşü savunurken, farklılaşmama hipotezi yetenekler arası sınırların bulanıklaşmasını ve özgüllük kaybını ifade eder.