Yeterli Uyarıcı
Adequate Stimulus
Tanım
Belirli bir duyu organının veya reseptörün en düşük eşikle tepki verecek şekilde evrimsel ve fizyolojik olarak özelleştiği spesifik enerji türü.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir odada hafifçe göz kapaklarına parmakla bastırıldığında görülen ışık halkaları (fosfenler) mekanik bir uyarıcının sonucudur. Ancak gözün evrimsel ve fizyolojik olarak adapte olduğu tek yeterli uyarıcı fotik (ışık) enerjisidir; mekanik basınç bu sisteme yabancı bir enerji formudur.
Derin Analiz
Duyu fizyolojisinde ve nörobiyolojide yeterli uyarıcı kavramı, modalite özgüllüğünün temelini oluşturur. Her duyusal reseptör hücresi, belirli bir fiziksel ya da kimyasal enerji formunu (fotik, mekanik, termal, kimyasal) elektriksel sinir impulslarına dönüştürmek (transdüksiyon) üzere yapısal adaptasyon geçirmiştir. Örneğin, gözdeki fotoreseptörler elektromanyetik tayfın belirli bir dalga boyuna yanıt verirken, aynı reseptörlerin mekanik basınç veya elektrik şoku gibi farklı uyarıcılara maruz kalması da phosphene (ışık algısı) yaratabilir; ancak bu uyarıcılar sistemin evrimsel olarak tasarlandığı 'yeterli uyarıcı' kategorisinde yer almaz. Müller'in Özel Sinir Enerjileri Yasası ile doğrudan ilişkili olan bu olgu, duyusal deneyimin kalitesinin uyarıcının doğasından ziyade uyarılın sinir lifinin merkezi sinir sistemindeki projeksiyon hattıyla belirlendiğini ortaya koyar.
Etimoloji
Latince 'adsequatus' (uygun, yeterli) ve 'stimulus' (dürttü, batıcı değnek, uyarıcı) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yetersiz uyarıcı (inadequate stimulus) ve eşik altı uyarıcı (subliminal stimulus) kavramlarıyla karıştırılır. Yetersiz uyarıcı, reseptörün normal fonksiyonu dışındaki bir enerji türüyle uyarılmasıdır (göze basınç uygulanması gibi); eşik altı uyarıcı ise yeterli enerji türünde olmasına rağmen aksiyon potansiyeli tetikleyecek minimum şiddete ulaşamamış uyarandır.