Aleksitimi
Alexithymia
Tanım
Kişinin kendi duygularını tanıma, tanımlama, ifade etme ve ayırt etme becerisinde yaşadığı yapısal veya durumsal yetersizlik.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda değerlendirilen 42 yaşındaki erkek danışan, iş yerinde geçirdiği ani bir bayılma nöbeti sonrasında yönlendirilmiştir. Danışan, eşinin boşanma davası açtığını öğrendiğinde hiçbir şey hissetmediğini, sadece midesinde bir kramp ve baş ağrısı oluştuğunu belirtmektedir. 'Üzgün mü veya öfkeli misiniz?' sorusuna 'Bilmiyorum, sadece midem ağrıyor' yanıtını vermekte, duygusal durumunu kelimelere dökememektedir.
Derin Analiz
Aleksitimi, birincil (nörogelişimsel, yapıcı ve sabit) ve ikincil (travmatik yaşantılar veya somatik rahatsızlıklar sonucu sonradan gelişen) olarak ikiye ayrılan çok boyutlu bir yapıktır. Nörobiyolojik düzeyde, sağ hemisferdeki duygusal bilgincin sol hemisferdeki sözel merkezlere aktarımını sağlayan korpus kallozum liflerindeki işlevsel veya yapısal bozukluklarla ilişkilendirilmektedir. Birey fizyolojik uyarılma yaşar (örneğin kalp çarpıntısı, kas gerginliği); ancak bu somatik sinyalleri korku, öfke veya heyecan gibi spesifik duygusal kategoriler olarak 'etiketleyemez'. Bu durum, dış odaklı düşünce tarzının (externally oriented thinking) baskın çıkmasına ve fantezi dünyasının kısıtlı olmasına yol açar.
Etimoloji
Yunanca 'a-' (yokluk/olumsuzluk) + 'lexis' (kelime/söylem) + 'thymos' (ruh/duygu) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Kelime anlamı 'duygular için kelime yokluğu'dur.
Karıştırmayın
Aleksitimi sıklıkla 'anksiyete bozuklukları', 'duygulanım küntlüğü' (flat affect) ve 'otizm spektrum bozukluğu' ile karıştırılır. Ancak duygulanım küntlüğü dışarıdan bakan gözlemcinin fark ettiği dışavurum yokluğudur; aleksitimi ise öznel içsel deneyimin bilişsel olarak işlenememesidir. Otizmdeki sosyal iletişim eksikliğinden farklı olarak, aleksitimik bireyler sosyal ipuçlarını okumakta zorlansalar da empati kurma çabası gösterebilirler, temel sorun içsel duygu sözlüğünün eksikliğidir.