Bilişsel Bozukluk
Cognitive Disorder
Tanım
Yürütücü işlevlerin, bilgi işleme hızının, belleğin ve algısal süreçlerin kalıcı veya geçici olarak bozulmasıyla karakterize klinik durum.
Örnek Vaka / Uygulama
68 yaşındaki bir bireyin, daha önce rutin olarak yaptığı finansal hesaplamaları yapamaması, randevularını sürekli unutması, karmaşık yönergeleri takip edememesi ve sosyal ortamlarda dürtüsel çıkışlar sergilemesi bilişsel bozukluğun klinik tablosunu yansıtır.
Derin Analiz
Bilişsel bozukluklar, beyin korteksi ve subkortikal devreler arasındaki nöral ağların işlevselliğini yitirmesiyle ortaya çıkan, DSM-5 kapsamında nörobilişsel bozukluklar üst başlığı altında incelenen spektrumu kapsar. Yönetici işlevlerin; yani planlama, organizasyon, işleyen bellek ve ketleme kontrolünün sekteye uğraması, bireyin çevresel uyaranlara adaptasyonunu doğrudan engeller. Etiyolojisinde nörodejeneratif süreçler, travmatik beyin yaralanmaları, vasküler yetmezlikler veya sistemik metabolik bozukluklar yer alabilir. Nöropsikolojik değerlendirme bataryaları (WCST, Stroop testi vb.) ile frontotemporal ve pariyetal loblardaki işlev kayıpları ampirik olarak haritalandırılır.
Etimoloji
Latince 'cognoscere' (bilmek, öğrenmek, kavramak) fiilinden türetilen 'cognitio' kökü ile Yunanca 'dis-' (bozuk, olumsuz) ve Latince 'ordo' (düzen) kelimelerinin birleşiminden oluşan 'disorder' sözcüklerinin sentezi.
Karıştırmayın
Normal yaşlanmaya bağlı hafif unutkanlık ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici kriter, bilişsel kayıpların bireyin günlük yaşam aktivitelerini ve bağımsız işlevselliğini bozacak düzeyde şiddetli olmasıdır.