Birikmiş Avantaj
Accumulated Advantage
Tanım
Bireylerin veya sistemlerin erken dönemde elde ettikleri küçük avantajların zamanla katlanarak büyümesi ve orantısız bir üstünlük ya da eşitsizlik üretmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Anaokulunda erken okuma becerisi kazanan bir çocuğun öğretmeninden daha fazla ilgi görmesi, ilerleyen yıllarda daha gelişmiş metinler okuması, bu sayede kelime dağarcığının katlanarak büyümesi ve nihayetinde lise sınavlarında en üst persentile yerleşmesi.
Derin Analiz
Sosyoloji ve davranışsal ekonomide kök salmış olan bu kavram, bilişsel ve sosyal sistemlerdeki geri besleme döngülerinin matematiksel ve ampirik bir tezahürüdür. Robert K. Merton tarafından bilim sosyolojisinde ün kazandırılan Matta Etkisi'nin (Matthew effect) temel mekanizmasını açıklar. Nörokognitif ve psikolojik düzeyde, erken dönem başarıların ya da kaynak erozyonunun (örneğin erken okuryazarlık becerileri, akademik fonlama veya sosyal sermaye) dikkat, motivasyon ve fırsat yapılarını etkileyerek sinaptik ve sosyal ağlarda kümülatif bir Matthew döngüsü yarattığı gözlemlenmiştir. Doğrusal olmayan dinamik sistemlerin tipik bir örneğidir.
Etimoloji
Latince 'cumulare' (yığmak, biriktirmek) fiilinden türeyen 'accumulatio' ile Latince 'ab- ante' (önde olan) kökünden gelen 'advantagium' kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Matador etkisi veya şans faktörü ile karıştırılabilir; ancak şans anlık ve rastlantısal bir olasılıkken, birikmiş avantaj sistemik bir geri besleme döngüsüyle zaman içinde pekişen yapısal bir süreçtir.