Biyolojik Saat
Biological Clock
Tanım
Organizmaların dış çevresel ipuçlarından bağımsız olarak fizyolojik ve davranışsal ritimlerini düzenleyen içsel zaman ölçüm mekanizması.
Örnek Vaka / Uygulama
Sürekli karanlık bir odada tutulan laboratuvar kemirgenlerinin, dışarıdan hiçbir zaman işareti (zeitgeber) almamalarına rağmen yaklaşık 24 saatlik periyotlarla tekerlek çevirme aktivitelerinde bulunması ve dinlenmesi biyolojik saatin endojen doğasını gösterir.
Derin Analiz
Biyolojik saat, temelde endojen (içsel) osilatörler tarafından yönetilen ve yaklaşık 24 saatlik periyotlar halinde çalışan karmaşık bir nörobiyolojik sistemdir. Memelilerde bu mekanizmanın merkezi, hipotalamusta yer alan suprakiyazmatik çekirdektir (SCN). SCN, retinadan gelen ışık sinyalleriyle (fotoperiyot) dış dünyaya senkronize olur (entrainment), ancak dış uyaranlar tamamen ortadan kalktığında dahi serbest çalışan (free-running) sirkadiyen ritmini sürdürmeye devam eder. Moleküler düzeyde bu saat, transkripsiyon-translasyon geri besleme döngülerine (TTFL) dayanır; CLOCK, BMAL1, PER ve CRY gibi genler ve kodladıkları proteinler bu oto-düzenleyici mekanizmanın çekirdeğini oluşturur. Endokrin salınım, vücut ısısı ve uyku-uyanıklık döngüleri bu dahili zamanlayıcının doğrudan çıktısıdır.
Etimoloji
İngilizce 'biological' (Yunanca 'bios' [yaşam] + 'logos' [bilim/çalışma]) ve 'clock' (Orta Felemenkçe 'clocke' [çan]) kelimelerinin birleşiminden oluşan, organizmaların zamansal döngüsel düzenini ifade eden terim.
Karıştırmayın
Sirkadiyen ritim ile sıkça karıştırılır; sirkadiyen ritim bu saatin dışa vurulan dışsal salınım çıktısıyken, biyolojik saat bu çıktıyı üreten içsel mekanizmanın kendisidir.