Caydırıcılık
Deterrence
Tanım
İstenmeyen veya suç teşkil eden bir eylemi gerçekleştiren kişiyi cezalandırmanın, hem o bireyin hem de genel olarak toplumun benzer eylemleri gelecekte tekrarlamasını önleyeceği varsayımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir ceza hukuku sisteminde, hız sınırını ihlal eden sürücülere yüksek meblağlı para cezaları ve ehliyete geçici el koyma yaptırımlarının uygulanması, hem o sürücünün bir daha aşırı hız yapmasını engellemeye (özel caydırıcılık) hem de diğer vatandaşların hız yapma eğilimini baskılamaya (genel caydırıcılık) hizmet eder.
Derin Analiz
Caydırıcılık kavramı, davranışçı psikoloji ve ceza hukuku bağlamında operant şartlandırma ilkeleriyle doğrudan ilişkilidir. Bireyin sergilediği olumsuz bir davranışa karşılık olarak acı verici, kısıtlayıcı veya maliyetli bir uyarıcının (ceza) eklenmesi, davranışın gelecekteki olasılığını azaltmayı hedefler. Bu mekanizma iki alt kategoriye ayrılır: Belirli bir suçlunun yeniden suç işlemesini önlemeyi amaçlayan 'özel caydırıcılık' (specific deterrence) ve toplumdaki diğer potansiyel suçlulara gözdağı vererek suç oranlarını düşürmeyi amaçlayan 'genel caydırıcılık' (general deterrence). Nörobiyolojik açıdan bu süreç, prefrontal korteksteki maliyet-fayda analizi ve amigdalanın tehdit algısı ile ceza beklentisine verdiği tepkilerin karmaşık bir etkileşimini içerir.
Etimoloji
Latince 'deterrere' fiilinden türetilmiştir; 'de-' (uzaklaştırma, aşağı yönlü hareket) ve 'terrere' (korkutmak, dehşete düşürmek) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Edimsel koşullanmadaki 'ceza' (punishment) kavramı genellikle caydırıcılıkla karıştırılır; ceza davranışın hemen ardından uygulanan anlık bir yaptırımken, caydırıcılık daha geniş bir sosyal ve yasal politikanın geleceğe dönük önleyici etkisini tanımlar.