Öz Eleştiri
Self-criticism
Tanım
Bireyin kendi davranışlarını ve niteliklerini zayıflıkları, hataları ile kusurları bağlamında değerlendirmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik vakada, danışanın iş yerinde yaptığı küçük bir yazım hatasını 'Ben tamamen yetersiz ve başarısız bir insanım' şeklinde genellemesi ve bu hatayı uzun süre ruminasyon (takıntı derecesinde düşünme) konusu yapması aşırı öz eleştiriye tipik bir örnektir.
Derin Analiz
Öz eleştiri, bilişsel süreçler ve üstbilişsel (metakognitif) izleme mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Bireyin içsel standartları ile mevcut performansı arasındaki tutarsızlığı saptamasını sağlar. Adaptif düzeyde kişisel gelişimi ve öz düzenlemeyi desteklerken, aşırı ve katı biçimde deneyimlendiğinde (harsh self-criticism), özellikle majör depresif bozukluk, anksiyete ve obsesif-kompulsif eğilimler için önemli bir bilişsel risk faktörü teşkil eder. Bu durumda içsel eleştirmen, şefkatli bir rehberden ziyade cezalandırıcı bir otorite figürüne dönüşerek hipotalamik-hipofiz-adrenal (HPA) eksenini sürekli aktive eder ve kronik stres yanıtını tetikler.
Etimoloji
İngilizce 'self' (kendi, öz) ve Eski Fransızca 'criticisme' (eleştiri, yargılama; kökeni Yunanca 'kritikos' [yargılama yetisi]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Öz şefkat (self-compassion) ile karıştırılır; öz şefkat başarısızlık karşısında bireye nazik ve anlayışlı yaklaşmayı içerirken, öz eleştiri cezalandırıcı ve kusur arayıcı bir tutumdur.
Keşfetmeye Devam Edin
Öz-şefkat
Öz-şefkat
Self-compassion
Kişinin kendi yetersizlikleri, başarısızlıkları ve acıları karşısında yargılayıcı bir tutum takınmak yerine, kendisine anlayış, nezaket ve şefkatle yaklaşma kapasitesidir.
İncele
Rüminasyon
Rüminasyon
Rumination
Aynı stresli, olumsuz veya travmatik düşünce temalarının zihinde aşırı ve tekrarlayıcı biçimde, işlevselliği bozacak derecede döndürülmesi süreci.
İncele
Bilişsel Çarpıtma
Bilişsel Çarpıtma
Cognitive Distortion
Bireyin gerçekliği hatalı, abartılı veya irrasyonel biçimde algılamasına yol açan kusurlu düşünce kalıplarıdır.
İncele
Üstbiliş
Üstbiliş
Metacognition
Bireyin kendi bilişsel süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri aktif olarak izleyip kontrol edebilme kapasitesi.
İncele