Dezidentifikasyon
Disidentification
Tanım
Bireyin, anksiyete veya başarısızlık tehdidi oluşturan olumsuz özellikleri ya da kalıp yargı tehditlerini benlik kimliğinden uzaklaştırarak koruyucu bir mesafe koyması veya meditasyonda öz-bilgi edinmek amacıyla benlik algısından bilinçli olarak ayrışması.
Örnek Vaka / Uygulama
Akademik başarı geçmişi olmayan dezavantajlı bir gruptan gelen üniversite öğrencisinin, yaklaşan zorlu bir sınav öncesinde 'Ben zaten bu akademik dünyaya ait değilim' şeklindeki tehditkar kalıp yargı baskısını, kendi bireysel potansiyelini bu etiketlerden soyutlayarak (dezidentifikasyon yoluyla) bertaraf etmesi ve anksiyetesini düşürmesi.
Derin Analiz
Dezidentifikasyon, hem psikodinamik savunma mekanizmaları literatüründe hem de bilinçli farkındalık (mindfulness) ve transpersonel psikolojide çift yönlü işlev gören kritik bir bilişsel süreçtir. Birinci ve defansif boyutta, birey stereotip tehdidi veya damgalanma gibi benlik saygısını tehdit eden dışsal etkenlerden içsel kimliğini yalıtarak ego bütünlüğünü korur. İkinci ve yapıcı/meditatif boyutta ise 'gözleyen ben' (observer self) konumlanmasını sağlayarak bireyin düşünce ve duygularıyla özdeşleşme halini kırmasına, dolayısıyla bilişsel esneklik kazanmasına zemin hazırlar. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, varsayılan durum ağının (default mode network - DMN) aktivitesinin modüle edilmesi ve prefrontal korteksin limbik sistem üzerindeki top-down inhibisyon kapasitesinin artırılmasıyla ilişkilendirilebilir.
Etimoloji
Fransızca 'dés-' (olumsuzluk, kaldırma) öneki ile Latince 'identificare' (özdeşleştirmek; 'idem' [aynı] + 'facere' [yapmak]) fiilinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Depersonalizasyon (klinik bir patoloji olarak gerçekdışılık hissi ve benlikten kopma durumu ile karıştırılmamalıdır; dezidentifikasyon ise işlevsel, bilinçli veya koruyucu bir benlik mesafelendirmesidir) ve Bastırma (represyon - bilinç dışına itme mekanizmasından farklı olarak burada bilinçli veya yapılandırılmış bir perspektif değiştirme söz konusudur).