Cinsiyet-aşırı Davranış
Cross-gender Behavior
Tanım
Bireyin, toplumun karşı cinsiyete atfettiği kıyafet, saç stili, konuşma tarzı ve jestleri benimseme süreci veya alışkanlığı.
Örnek Vaka / Uygulama
8 yaşındaki bir çocuğun, toplumun geleneksel olarak erkek çocuklara atfettiği oyuncaklar ve oyunlar yerine, kız çocuklarına özgü kıyafetleri giymeyi, benzer saç stillerini ve jestleri tercih etmesi klinik literatürde cinsiyet-aşırı davranış olarak gözlemlenir.
Derin Analiz
Cinsiyet-aşırı davranışlar (cross-gender behavior), gelişimsel psikoloji ve psikopatoloji bağlamında bireyin biyolojik cinsiyeti ile sosyal olarak dayatılan cinsiyet rolleri arasındaki uyumsuzluğu veya esnekliği incelerken ele alınan bir kavramdır. Tarihsel olarak DSM sınıflandırmalarında bir patoloji veya gelişimsel sapma olarak değerlendirilmişken, modern klinik psikoloji ve toplumsal cinsiyet çalışmaları bu davranışı insan davranış repertuarının geniş bir yelpazesi olarak ele alır. Nörobiyolojik ve hormonal etkenlerin yanı sıra, çevresel ve sosyokültürel pekiştireçler de bu davranışların sergilenmesinde rol oynamaktadır. Klinik değerlendirmede, bu tür davranışların bireyde ne düzeyde sıkıntı (distress) yarattığı ve işlevselliği bozup bozmadığı temel kriterdir.
Etimoloji
İngilizce 'cross' (karşı, çapraz) ve 'gender' (sosyal cinsiyet) kelimelerinin birleşimiyle türetilmiş olup, davranışsal bilimlerde geleneksel cinsiyet rollerinin sınırlarının dışına çıkılması durumunu ifade eder.
Karıştırmayın
Cinsiyet disforisi (gender dysphoria) ile sıklıkla karıştırılır; ancak cinsiyet-aşırı davranış yalnızca dışsal ifade kalıplarını tanımlarken, cinsiyet disforisi biyolojik cinsiyet ile yaşanan derin kimlik uyuşmazlığından kaynaklanan klinik düzeyde sıkıntıyı ifade eder.