Deneyimsel Alt Kuram
Experiential Subtheory
Tanım
Sternberg'in üçlü zeka kuramının, bireylerin yeniliklerle başa çıkma ve bilgiyi otomatikleştirme kapasitesini inceleyen alt bileşenidir.
Örnek Vaka / Uygulama
İlk kez tamamen yabancı bir şehirde manuel vitesli bir araba kullanmak zorunda kalan bir sürücü, başlangıçta vites değiştirme ve debriyaj kontrolü gibi mekanik görevler için yoğun bilişsel kaynak harcar (yeni durumla başa çıkma). Ancak zamanla bu motor beceriler otomatizeleşir ve sürücü dikkatini yoldaki anlık tehlikelere ve navigasyona rahatça yönlendirebilir hale gelir.
Derin Analiz
Deneyimsel alt kuram, Robert Sternberg'in Başarı Odaklı Üçlü Zeka Kuramı'nın (Triarchic Theory of Intelligence) üç ayağından birini oluşturur. Bilişsel süreçlerin bireyin deneyim geçmişiyle nasıl etkileşime girdiğini inceler. Bu kuramsal çerçeve temel olarak iki ana mekanizmaya dayanır: Birincisi, yeni durumlar ve alışılmadık uyaranlar karşısında adaptasyon sağlama yeteneği (yenilikle başa çıkma); ikincisi ise karmaşık becerilerin tekrar yoluyla otomatikleştirilerek zihinsel kaynakların serbest bırakılması süreci. Bilişsel bilimler perspektifinden bakıldığında bu durum, çalışma belleği yükünün optimize edilmesi veüstbilişsel stratejilerin verimli dağıtımıyla doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'experientia' [deneme, tecrübe, sınama] kelimesinden türetilen deneyim kavramı ile Yunanca 'hypo' [alt] ve 'theoria' [bakış açısı, spekülasyon] sözcüklerinin birleşiminden oluşan alt kuram teriminin sentezi.
Karıştırmayın
Bileşensel alt kuram (componential subtheory) ile sıkça karıştırılır; ancak bileşensel alt kuram içsel bilgi işleme süreçlerine odaklanırken, deneyimsel alt kuram görevlerin yenilik derecesiyle olan dışsal ve adaptif etkileşimi inceler.