Diferansiyel Duygu Teorisi
Differential Emotions Theory
Tanım
Carroll E. Izard tarafından öne sürülen; belirli sayıda temel duygunun, çocuğun davranışında adaptif bir rol oynayabileceği yaşta, sosyal öğrenmeden bağımsız olarak ortaya çıktığını savunan gelişimsel teori.
Örnek Vaka / Uygulama
8 aylık bir bebeğin, daha önce hiç tehlikeli bir durumla karşılaşmamış olmasına rağmen, yüksek bir platformun kenarına geldiğinde (görsel uçurum deneyleri) otomatik olarak korku ifadesi takınıp geri çekilmesi ve kalp atış hızının artması, diferansiyel duygu teorisinin adaptif ve sosyal öğrenmeden bağımsız işleyişine somut bir örnektir.
Derin Analiz
Diferansiyel Duygu Teorisi, insan motivasyonunun ve adaptasyonunun merkezine ayrı anatomik ve nörolojik temellere sahip temel duyguları konumlandırır. Carroll E. Izard'ın geliştirdiği bu çerçeveye göre, korku, öfke, neşe ve iğrenme gibi duygular, sonradan kazanılan sosyal yapılar değil, türe özgü biyolojik programlardır. Her bir temel duygu, kendine has mimik ekspresyonlarına, nöral devre kilitlenmelerine ve özgül öznel deneyim kalıplarına sahiptir. Gelişimsel süreçte bu duygular, bireyin çevresel taleplerle baş etmesini sağlayan birer hayatta kalma mekanizması olarak, belirli maturasyon (olgunlaşma) eşiklerinde kendiliğinden aktive olur. Bilişsel süreçler bu duyguları regüle edebilir veya tetikleyebilir ancak duyguların doğuşu için bilişsel bir ön koşul zorunlu değildir.
Etimoloji
Latince 'differentia' (farklılaşma, ayrılma) ve 'motio' (hareket etme, duygu) köklerinden türetilmiş olup, duyguların yapısal ve gelişimsel olarak birbirinden ayrı sistemler halinde evrildiğini ifade eder.
Karıştırmayın
James-Lange Teorisi (duyguların fizyolojik tepkilerin algılanmasıyla oluştuğunu savunur, gelişimsel birincillikten ziyade anlık bedensel duyumlara odaklanır) ve Bilişsel-Değerlendirme Teorileri (duyguların bilişsel analiz sonucunda şekillendiğini öne sürer).