Dişli Çark Direnci
Cogwheel Rigidity
Tanım
Ekstremitelere pasif hareket ettirildiğinde hissedilen, çarkın dişleri üzerinden atlamasına benzer kesintili ve basamaklı direnç tablosudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik muayene sırasında nörolog, hastanın dirseğini hızlı ve gevşek bir şekilde büküp uzatmaya çalışırken kolda düzenli aralıklarla duraksamalar ve küçük sıçramalar hisseder; bu durum hastanın istem dışı kas gevşetme güçlüğünden bağımsız, nöromüsküler bir direnç paternidir.
Derin Analiz
Nörolojik muayenede ekstrapiramidal sistem bozukluklarının, özellikle de Parkinson hastalığının karakteristik bir bulgusudur. Bazal ganglionların, striatumun dopaminerjik regülasyonundaki kayıp nedeniyle kas tonusunun anormal şekilde artmasıyla ortaya çıkar. Temelde 'kurşun boru' (lead-pipe) tarzındaki sabit direnç ile altta yatan hafif bir tremorun (titreme) superpoze olması (üst üste binmesi) sonucu, klinisyenin eli altında basamaklı bir takılma hissi olarak algılanır. Yalnızca primer nörodejeneratif süreçlerde değil, dopamin reseptör blokajı yapan antipsikotik ilaçların (özellikle fenotiyazinler) kullanımına bağlı ilaç kaynaklı parkinsonizm tablosunda da sıklıkla izlenir.
Etimoloji
İngilizce 'cog' (dişli çark dişi) + 'wheel' (çark) ve Latince 'rigiditas' (sertlik, katılık) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kurşun boru direnci (lead-pipe rigidity) ile sıklıkla karıştırılır; kurşun boru direncinde hareket boyunca sabit ve kesintisiz bir sertlik varken, dişli çark direncinde titremenin eşlik etmesiyle kesintili bir direnç profili görülür.