İlaç Kaynaklı Parkinsonizm
Drug-induced Parkinsonism
Tanım
Çeşitli farmakolojik ajanların, özellikle dopamin reseptör antagonistlerinin kullanımına bağlı olarak gelişen, idiyopatik Parkinson hastalığının klinik tablosunu taklit eden ekstrapiramidal motor bozukluk.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısıyla yüksek potansiyelli bir tipik antipsikotik tedavi başlanan 45 yaşındaki bir hastada, tedavinin üçüncü haftasında ellerde kaba istirahat tremoru, yüzde maske yüz görünümü ve yürürken kolların salınımında azalma (bradikinezi) gözlenmesi.
Derin Analiz
İlaç kaynaklı parkinsonizm, sıklıkla antipsikotikler (özellikle tipikler), antiemetikler ve bazı kalsiyum kanal blokerleri gibi ajanların bazal gangliyalardaki postsinaptik D2 reseptörlerini bloke etmesi veya presinaptik dopamin salınımını engellemesi sonucu ortaya çıkar. Nigrostriatal yolaktaki dopaminerjik sinyalin kesilmesi; bradikinezi, istirahat tremoru, rijidite ve postural instabilite ile karakterize parkinsonian motor bulgulara zemin hazırlar. İdiopatik Parkinson hastalığından en temel farkı, etken ilacın kesilmesiyle semptomların sıklıkla gerilemesi veya ortadan kalkmasıdır, ancak bazı vakalarda bazal gangliya hasarının kalıcılaşması nedeniyle tabloda tam bir düzelme izlenmeyebilir.
Etimoloji
İngilizce 'drug' (ilaç, kimyasal madde) kökeni ile, İngiliz doktor James Parkinson'un adına izafeten 'Parkinson' soyadı ve Yunanca '-ismos' (durum, süreç) ekinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İdiyopatik Parkinson hastalığı, tardiv diskinezi ve akatizi. İdiyopatik formda hastalık ilerleyicidir ve dopaminerjik yanıta direnç gelişebilirken, ilaç kaynaklı formda etken ajanın öyküsü ve kesilmesiyle klinik gidişat tersine döner; tardiv diskinezi ise hipokinetik değil hiperkinetik istem dışı hareketlerle karakterizedir.