Ekstrapiramidal Semptomlar
Extrapyramidal Symptoms (EPS)
Tanım
Genellikle antipsikotik ilaçların yan etkisi olarak ortaya çıkan; kas sertliği, istem dışı hareketler, tremor ve motor huzursuzluk gibi ekstrapiramidal sistem disfonksiyonuna bağlı gelişen klinik bulgular kümesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısıyla yüksek potansiyelli bir tipik antipsikotik (örneğin haloperidol) tedavisi başlanan 34 yaşındaki bir hasta, tedavinin üçüncü gününde otururken bacaklarını sürekli sallama ihtiyacı, yerinde duramama hissi (akatizi) ve yürürken kollarında sallanma azalması ile kaslarda katılık (parkinsoniyan rijidite) şikayetleriyle başvurmuştur.
Derin Analiz
Ekstrapiramidal semptomlar (EPS), beyin sapı ve bazal ganglionların motor kontrol devrelerindeki nörotransmitter dengesizliklerinden, özellikle de mezolimbik ve nigrostriatal yollardaki dopamin D2 reseptörlerinin ilaçlar (örneğin tipik antipsikotikler) tarafından bloke edilmesinden kaynaklanır. Dopaminerjik inhibisyonun azalması, kolinerjik aktivitenin göreceli olarak baskın gelmesine ve bunun sonucunda distoni, akatizi, parkinsonizm benzeri bulgular (bradikinezi, rijidite, postural instabilite) ve uzun vadede geç diskinezi gibi motor bozuklukların tablolara yansımasına neden olur. Klinik yönetiminde antikolinerjik ajanlar veya doz ayarlamaları kritik rol oynar.
Etimoloji
Latince 'extra' [dışında] + 'pyramidalis' [piramidal traktüse ait] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Kortikospinal sistemin (piramidal sistem) dışındaki motor yolları ve bazal ganglion devrelerini niteler.
Karıştırmayın
Geç diskinezi (tardive dyskinesia) genellikle uzun süreli kullanım sonrası ortaya çıkan kronik bir EPS alt tipidir; nöroleptik malign sendrom ise potansiyel olarak ölümcül, otonomik bulgular ve hipertermi ile seyreden acil bir tablodur.
Keşfetmeye Devam Edin
Akatizi
Akatizi
Acathisia
Hareketsiz duramama dürtüsüyle karakterize, genellikle bacaklarda yoğunlaşan şiddetli bir öznel iç huzursuzluk ve motor ajitasyon durumu.
İncele
Akut Distoni
Akut Distoni
Acute Dystonia
İstem dışı kas kasılmaları, postür bozuklukları ve ani spazmlarla karakterize akut nörolojik hareket bozukluğu.
İncele
Parkinsonizm
Parkinsonizm
Parkinsonism
Parkinson hastalığının temel motor belirtilerini taklit eden ancak farklı etiyolojik kökenlere sahip olabilen klinik sendrom.
İncele