Ekstrapiramidal Semptomlar
EPS
Tanım
Genellikle dopamin antagonistleri veya antipsikotik ilaç kullanımına ikincil olarak gelişen, istem dışı hareket bozuklukları, kas tonusu değişiklikleri ve motor kontrol kayıplarını kapsayan klinik sendrom.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısıyla yüksek potansiyelli tipik bir antipsikotik (örneğin haloperidol) tedavisine başlanan 34 yaşındaki erkek hastada, tedaviye başladıktan birkaç gün sonra istirahat tremorları, yüzde maske yüz ifadesi, bradikinezi ve boyun kaslarında ani kasılmalar (akut distoni) gözlenmiştir. Klinisyen bu tablonun ilaca bağlı EPS olduğunu saptayarak tedavi protokolüne antikolinerjik ajan eklemiştir.
Derin Analiz
Nörolojik ve psikiyatrik bağlamda Ekstrapiramidal Semptomlar (EPS), bazal ganglionların ve özellikle nigrostriatal yolaktaki dopaminerjik regülasyonun bozulmasıyla ortaya çıkar. Tipik antipsikotiklerin D2 reseptörlerini bloke etmesi, striatondaki asetilkolin ve dopamin dengesini bozarak akatizi, distoni, parkinsonizm benzeri bulgular ve tardiv diskinezi gibi motor tablolara zemin hazırlar. Klinik değerlendirmede Simpson-Angus Ölçeği veya AIMS (Abnormal Involuntary Movement Scale) gibi araçlar kullanılır. Patofizyoloji, doğrudan kortikal istemli hareket yollarını (piramidal sistem) hedef almaz; aksine postür, tonus ve otomatik hareketleri koordine eden ekstrapiramidal motor döngüleri sekteye uğratır.
Etimoloji
Yunanca 'ekto-' [dışında] + Latince 'pyramis' [piramit, kortikospinal traktus piramitleri anlamında] kökenlerinden türetilmiştir. Merkezi sinir sisteminin piramidal motor sistemi dışındaki yapıları ifade eder.
Karıştırmayın
Tardiv diskinezi (uzun süreli kullanımda ortaya çıkan ve çoğunlukla kalıcı olabilen geç dönem istem dışı hareketler) ile sıklıkla karıştırılır; ancak EPS daha geniş bir üst şemsiye terimdir ve akut distoni, akatizi gibi erken dönem tabloları da kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Akatizi
Acathisia
Hareketsiz duramama dürtüsüyle karakterize, genellikle bacaklarda yoğunlaşan şiddetli bir öznel iç huzursuzluk ve motor ajitasyon durumu.
Distoni
Dystonia
Normal kas tonusunun bozulması sonucu ortaya çıkan, uzun süreli kas kasılmalarına, anormal duruşlara, bükülme hareketlerine ve tekrarlayıcı hareketlere yol açan nörolojik bir hareket bozukluğudur.