Haloperidol
Haloperidol
Tanım
Butirofenon sınıfına ait, dopamin D2 reseptör blokajı yoluyla etki gösteren yüksek potensli tipik bir antipsikotik ajan.
Örnek Vaka / Uygulama
Acil psikiyatri ünitesine yoğun psikomotor ajitasyon, paranoid sanrılar ve işitsel halüsinasyonlarla getirilen akut psikotik atak tablosundaki bir hastaya, hızlı semptom kontrolü ve dopaminerjik hiperaktivitenin baskılanması amacıyla intramüsküler yolla düşük-orta doz aralığında haloperidol başlanır, akabinde ekstrapiramidal yan etki riskini yönetmek için yakın nörolojik gözlem yapılır.
Derin Analiz
Haloperidol, özellikle mezolimbik yoldaki dopaminerjik aşırı aktiviteyi baskılayarak psikotik semptomları (halüsinasyonlar, sanrılar) azaltan birinci nesil bir antipsikotiktir. Beyin içi dopamin reseptörlerine yüksek afiniteyle bağlanır; ancak bu durum, nigrostriatal yoldaki dopamin iletimini de baskıladığından ekstrapiramidal semptomlar (akatazi, distoni, parkinsonizm) ve uzun vadede tardiv diskinezi riskini beraberinde getirir. Düşük potensli fenotiyazinlere kıyasla sedatif, kardiyovasküler ve antikolinerjik yan etkileri daha sınırlıdır. İkinci nesil atipik antipsikotiklerin geliştirilmesiyle kullanım sıklığı azalmış olsa da, akut ajitasyon, deliryum yönetimi ve tedaviye dirençli durumlarda düşük dozlarda klinik etkinliğini korumaktadır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Klorpromazin gibi düşük potensli tipik antipsikotikler ile karıştırılır; düşük potensli ajanlar daha yüksek antikolinerjik ve hipotansif etki gösterirken, haloperidol daha yüksek ekstrapiramidal risk taşır.